Interviews over de punten uit de partijprogramma’s kan je op dit moment overal horen, zien en lezen. Voor mijn interview met Maarten van Poelgeest, lijsttrekken en fractievoorzitter van GroenLinks in de Amsterdamse gemeenteraad, nam ik als uitgangspunt het lezenswaardige boekje Amsterdam als emancipatiemachine - eind vorig jaar verschenen - dat hij samen met Leo Platvoet, Eerste-Kamerlid van GroenLinks, schreef. Het boekje beschrijft Amsterdam als dynamische stad waar een permanente stroom van nieuwkomers hun rol spelen. Nieuwkomers ‘emanciperen’ in de stad, krijgen het beter en vertrekken naar de buitenwijken om groter en mooier te gaan wonen. Ik was benieuwd hoe de ideeën uit het boekje zich zouden vertalen naar de dagelijkse werkelijkheid. Ik ging het hem vragen.
HF: Hoe definieer jij het begrip 'emancipatiemachine'?
MvP: De stad is een plek en mechanisme waar de mensen naartoe komen, het vaak beter krijgen en in een latere levensfase deels ook weer weggaan, meestal doordat woonwensen in een dichtbebouwde stad tegen een lage prijs niet te realiseren zijn. Als je er op die manier naar kijkt, is het aardige ervan dat je een positief verhaal hebt over de stad. De stad wordt nu vaak gezien als een vindplaats van problemen: er deugt hier van alles niet, het gaat hier alleen maar verkeerd. Terwijl het op individueel niveau met veel mensen die hier naartoe komen gewoon beter gaat. Er zijn wel twee belangrijke voorwaarden voor de werking van de emancipatiemachine, want het gaat niet vanzelf. Mensen moeten de stad in kunnen komen, ook als ze een laag inkomen hebben. Een andere voorwaarde is dat er sprake moet zijn van sociale mobiliteit. Als grote groepen mensen er niet meer op vooruitgaan wanneer ze in de stad zijn, werkt de stad niet meer als emancipatiemachine. De sociale mobiliteit is niet alleen een individuele maar ook een publieke verantwoordelijkheid. Dan gaat het om goede publieke voorzieningen die belangrijk zijn voor de sociale mobiliteit, zoals onderwijs, werk, noem maar op. Als je op deze manier naar de stad kijkt, geeft dat ook richting aan je politieke agenda.

HF: Je schrijft dat de middenklasse op een gegeven moment veelal de stad uit trekt. Eigenlijk door gebrek aan goede woningen. Wil een groot deel van die middenklasse hier niet gewoon blijven wonen?
MvP: Dat is de vraag. De trek naar Purmerend en Almere vond niet plaats omdat mensen de stad zijn uitgeduwd, het was ook een keuze van mensen om daarheen te gaan. Neem de vernieuwing van de Bijlmer. Toen hun flats werden gesloopt, heeft een derde van de mensen zelf al gekozen om naar Almere te gaan. Ze hadden als stadsvernieuwingsurgent het recht terug te keren in dezelfde buurt. Er was een paar jaar geleden een onderzoek van Volkskrant Magazine over mensen die met tegenzin uit de stad waren vertrokken. Die werden na twee jaar weer opgezocht. Veel gezinnen die met tegenzin waren vertrokken, zeiden dat ze met veel plezier op hun nieuwe plek woonden. Dat relativeert de problematiek wel. Er wordt veel te veel naar de gemeentegrens gekeken. Iemand die naar Nieuw Sloten gaat, is dan niet de stad uitgejaagd, maar iemand die naar Diemen gaat wel. Maar die persoon in Diemen woont dichter bij de Dam dan die in Nieuw Sloten.

HF: Mensen uit de Jordaan en de negentiende-eeuwse wijken vertrokken naar Purmerend omdat daar betere huizen te vinden waren. Nu is de Jordaan voor een deel een yuppenwijk.
MvP: Dat is deels onvermijdelijk. Een gegeven met een belangrijk gevolg is het aantal een- en tweepersoons huishoudens. In de jaren zestig was het aandeel van deze huishoudens in Nederland 10 procent, nu ligt dat tussen de 35 en 40 procent. Dit zijn vaak mensen die stedelijk willen wonen. Vaak heeft die groep meer over voor wonen. Dat zet een enorme druk op de stad. De vraag naar stedelijk wonen is zeker in Amsterdam oneindig. Middenklassegezinnen die meer vierkante meters willen, kunnen daar niet tegenop concurreren. Als je dat wilt veranderen, moet je de inkomens nivelleren, veel sterker dan nu gebeurt. Dan moet je woningen vorderen. En niet een paar gezinswoninkjes aan de rand van het centrum neerzetten – dat zet geen zoden aan de dijk –, maar gigantisch veel. Ik geloof niet dat iemand bereid is die inspanning te doen, ook bijvoorbeeld de PvdA niet. De praktijk is dat er heel veel mensen zijn die graag iets groter willen wonen, maar die wens niet gerealiseerd zien in een dichtbebouwde stad als Amsterdam.

HF: Wil die emancipatiemachine kunnen functioneren, dan moeten nieuwe bewoners ook naar Amsterdam kunnen trekken. Voor een deel worden betaalbare huizen bezet door scheefbewoners.
MvP: Dat hoort ook bij een stad als Amsterdam. Op het moment dat het iemand beter gaat – en dat hopen we toch als mensen hier komen wonen –, en een betere baan krijgt of promotie maakt, gaat zo iemand niet meteen verhuizen. Er zit altijd een vertraging in. Dus wordt er altijd een bepaald percentage van de huizen 'scheef' bewoond, zolang er sprake is van sociale mobiliteit. Als dat niet meer het geval is, als niemand er meer op vooruit gaat, gaat het percentage scheefbewoners dalen. De vraag is of dat gewenst is. Ik denk dat niemand dat vindt. Dan moet je deze scheefbewoning accepteren.