Home > > Wij vertrouwen 'Wij vertrouwen stemcomputers niet'

Wij vertrouwen 'Wij vertrouwen stemcomputers niet'

Wij vertrouwen stemcomputers niet
Anders dan andere gemeenten nam Amsterdam twéé keer afscheid van het rode verkiezingspotlood, de eerste keer bij de Europese verkiezingen van 2004, de tweede keer een jaar later, gedurende het referendum over de Europese grondwet. De in 2004 aangekondigde overstap naar de stemcomputer werd namelijk uitgesteld toen de gemeenteraad een amendement aannam op de Voorjaarsnota.

De raad stelde daarin onder meer dat de voorgestelde vorm van elektronisch stemmen niet voldeed 'aan de minimale eis van transparantie en verifieerbaarheid'. Hoewel een jaar later de stemprocedure ongewijzigd was, werd opnieuw het potlood in de ban gedaan, dit keer echt. De oude stembussen werden verkocht en als ik het me goed herinner waren er plannen om de potloden in een soort monument te verwerken.
Het begint te dagen
Nu, weer een jaar later, maakt iedereen zich zorgen, dankzij een succesvolle campagne van de actiegroep Wij vertrouwen stemcomputers niet (WVSCN). De reden voor de ongerustheid is kort samengevat identiek aan die uit 2004: het gebrek aan transparantie en verifieerbaarheid van verkiezingen met behulp van stemcomputers.

De actiegroep testte de meest gebruikte stemcomputer in Nederland, de Nedap, en toonde overtuigend aan dat fraude hiermee vrij eenvoudig is. Minister van Bestuurlijke Vernieuwing Nicolaï nam de bevindingen serieus en kondigde maatregelen aan om de beveiliging te verbeteren. Maar met de verkiezingen voor de deur gaat het vooralsnog om provisorische maatregelen, zeg maar sloten en grendels. De computers blijven voorlopig onveilig en oncontroleerbaar.

En onze computers dan?
De stemcomputers van een andere fabrikant, de Sdu, zijn nog niet getest. Niet door WVSCN in ieder geval. Terwijl die denkt dat de NewVote van de Sdu, de stemcomputer die onder meer in Amsterdam gebruikt wordt, nog wel eens veel onbetrouwbaarder kan zijn. In een open brief vroeg WVSCN daarom burgemeester Cohen een NewVote-machine voor onderzoek ter beschikking te stellen. Cohen zou dat geweigerd hebben, omdat de Sdu dat contractueel niet toestaat.

Dat niet testen door de onafhankelijke en inmiddels deskundig gebleken actiegroep, leidt tot merkwaardige berichten. Zo pronkt de gemeente Uithoorn nu met de - lang voor deze discussie gemaakte - keuze voor NewVote: "Om fraude uit te sluiten gebruiken wij voor de verkiezingen uitsluitend NewVote-stemcomputers". Dat slechts Sdu-personeel toegang heeft tot de computers, ziet Uithoorn zelfs als extra veiligheidsgarantie: "Fraude zou hun product in diskrediet brengen".

Wie is de baas?
Dat de Sdu de onafhankelijke test niet aandurft, is nog tot daaraantoe. Dat de gemeente Amsterdam zich door de Sdu laat weerhouden te controleren of eerlijke verkiezingen met de Sdu-machines wel gegarandeerd zijn, is veel ernstiger. De OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) heeft in haar Handboek voor de observatie van verkiezingen duidelijke richtlijnen voor elektronische verkiezingen opgesteld. De OVSE acht het daarbij essentieel, dat "competente individuen, academische instituten of burgergroeperingen de mogelijkheid krijgen uitvoerig en onafhankelijk geautomatiseerde stemsystemen te testen, met voorbehoud van redelijke beperkingen, uitsluitend gerelateerd aan patent- of copyrightrecht."

De gemeente Amsterdam zou zich dan ook niet dienen te voegen naar de grillen van de Sdu, maar juist de Sdu moeten dwingen om onafhankelijke tests mogelijk te maken, op straffe van terugkeer naar het rode potlood. Dat kost hooguit wat nieuwe stembussen en potloden. Die computers huren we namelijk, dus van een langetermijninvestering is geen sprake, een financiële strop zit er niet in.

Het zal zo'n vaart wel niet lopen
Wie het allemaal maar overdreven lijkt, moet deze video maar eens bekijken, waarin een Amerikaanse computerprogrammeur uitlegt dat het kraken van een stemcomputer niet alleen theoretisch mogelijk is, maar dat hem ook al eens werd verzocht een programma te schrijven dat in de praktijk gebruikt kon worden. Amerikaanse toestanden? Tot dusver wel en dat moesten we maar zo houden.



P.S. toch maar liever met een potlood stemmen? Wie op tijd een kiezerspas aanvraagt, kan met Wij vertrouwen stemcomputers niet meerijden naar Zoeterwoude.

24 reacties op "Wij vertrouwen 'Wij vertrouwen stemcomputers niet'"

Jeroen Wollaars
-1-  Jeroen Wollaars:
Overigens gaan de uitslagen van de Newvote-computer via een draadloze (GPRS) verbinding naar SDU in Den Haag. De gemeente logt via Internet (!) in op die computer en haalt daar de uitslagen vandaan.

Los van alle beveiligingsrisico's met dit soort verbindingen is totaal onbekend hoe dat Haagse systeem functioneert, wie daar bij kan en of dat wel afdoende beveiligd is. En wie dat vervolgens controleert.

Er zijn overigens wel backups op flashmemory in de Newvote - maar er is mij van de afgelopen verkiezingen één geval bekend waarbij dat niet functioneerde en we dus volledig afhankelijk waren van de draadloze verbinding.,,
alex
-2-  alex:
Zolang er geen controlemogelijkheid is op het vergaren van de digitale stemmen en fraude een fluitje van een cent lijkt te zijn, mogen we er vanuit gaan dat de Amsterdamse bevolking bij de gemeenteraadsverkiezingen dit voorjaar erbij is gelapt.

Dit plaatst de indrukwekkende overwinning van de PvdA en de weigering van Cohen om de stemcomputer op betrouwbaarheid te laten controlen in een geheel ander daglicht.

Er zijn nu drie mogelijkheden waar we gebruik van zouden moeten maken:

1. een proces aanspannen tegen het gemeentebestuur, met als inzet een controle op de wijze waarop de gemeenteraadsverkiezingen zijn verlopen. zolang dit niet gebeurt dient de uitslag verbeurd te worden verklaard tot nader order.

2. zolang de betrouwbaarheid van het digitale stemmen niet kan worden gecontroleerd en we niet kunnen stemmen met potlood en papier, worden de inwoners van de stad opgeroepen de verkiezingen van 22 november te boycotten.

3. ook het tellen van de papieren stemmen dient ter plekke en steekproefsgewijs te worden gecontroleerd door een onafhankelijke instantie.
-3-  :
Alex, hoe boycot je de verkiezingen? Ik heb een kiezerpas besteld en ga naar een dorpje fijn een vakje rood kleuren.
alex
-4-  alex:
@ Thomas: Hoe boycot je de verkiezingen? Dat uitgerekend jij met deze vraag komt :) Heel goed dat je een dorpje verkiest, maar ik waak er voor om buiten mijn woonplaats te gaan stemmen. Dus ik pas.
Marleen Zachte
-5-  Marleen Zachte:
@Alex: Nu loop je wel heel hard van stapel. Zelfs de mensen achter de actiegroep waren minder wantrouwend afgelopen woensdag in de Balie (waar ik overigens, online meeluisterend, ook de plannen voor de Zoetermeer-actie hoorde).

Wat Cohen betreft: het lijkt me niet onwaarschijnlijk dat hij inderdaad op basis van het contract met Sdu geen keuze heeft. Vandaar mijn voorstel de gemeente druk te laten uitoefenen op Sdu om controle mogelijk te maken.

Stempcomputers worden trouwens in de rest van het land al veel langer gebruikt. Wil je al die uitslagen ter discussie stellen? Ik denk dat de rechter toch zal vragen om een vorm van bewijs dat er fraude heeft plaatsgevonden.

Ik ben er, zeker nu met al die ophef, van overtuigd dat de komende verkiezingen eerlijk zullen verlopen en zie de kiezerspasactie eerder als methode om bezorgdheid over te brengen, dan als stemgarantie. Wat je met een boycot denkt te bereiken is me helemaal onduidelijk. Een iets lagere opkomst wellicht en dan? Minder geldig worden die verkiezingen daardoor niet.

Het lijkt me belangrijker de gemeente ervan te overtuigen dat het huidige systeem niet gehandhaafd kan worden, zodat we in de toekomst zorgeloos het stembureau in kunnen lopen, of dat nu richting potlood of richting computer is.

Wat je derde punt betreft: bij het tellen van papieren stemmen heeft altijd al iedereen mee mogen kijken. Als je dat met genoeg mensen doet, kun je zelfs alles gezellig meetellen. Moet je wel met Thomas mee naar Zoetermeer ;-)
ThomasS
-6-  ThomasS:
Een product kun je boycotten door het niet te kopen. Maar verkiezingen boycotten door niet te stemmen? Dat geeft alleen meer gewicht aan de stemmen van de wel-stemmers.
alex
-7-  alex:
@ Marleen: Ik weet niet zo goed wat er mis is met mijn gezonde wantrouwen aangaande de uitslagen bij voorgaande verkiezingen met de stemcomputer. De mensen van 'wij vertrouwen stemcumputers niet' hebben immers aangetoond dat de stemcomputer fraudegevoelig is, dus wie geeft jou en mij de garantie dat er in het verleden al niet eerder sprake is geweest van daadwerkelijke fraude? Ik begrijp absoluut niet dat de discussie zich beperkt tot de eerstvolgende verkiezingen, jij wel? Immers, als jij ervan uitgaat dat het in het verleden wel snor zat, waar maak je je dan druk in verband met de komende verkiezingen?

@ Thomas en Marleen: Een nationale boycot van de verkiezingen met als inzet dat er voortaan weer met potlood en papier moet worden gestemd, mits er serieuze dreiging vanuit gaat, heeft wel degelijk zin. Het is een adequaat pressiemiddel waar de politiek zeer gevoelig voor is. Wie geeft er nu zijn stem weg met de alom vertegenwoordigde onzekerheid dat er met de uitslag wellicht gesjoemeld wordt? Dat vind ik een beetje dom.
Marleen Zachte
-8-  Marleen Zachte:
@Alex: Ik heb vermoedelijk meer vertrouwen in de politiek dan jij en ga er op die basis vanuit dat er de afgelopen jaren door de partijen die de diverse verkiezingen gewonnen hebben, niet is gesjoemeld met stemcomputers. Als het CDA nou opeens de gemeenteraadsverkiezingen had gewonnen, ja dan zou ik ook achter mijn oren krabben.

Bovendien hebben de mensen van 'wij vertrouwen...' ook aangetoond dat fraude niet traceerbaar zou zijn. Dat worden dus erg lastige rechtszaken. En dan? Stel dat we 2001 als ijkpunt nemen, omdat toen 85% van Nederland elektronisch stemde. Gaan we alle verkiezingen herhalen, alle beslissingen terugdraaien, opnieuw over de Europese Grondwet stemmen? Ik kan me er gewoon niets bij voorstellen.

Net als bij die boycot. Hoeveel mensen denk je daarin mee te krijgen? Niet alleen in Amsterdam, maar in heel Nederland? Ik neem tenminste aan, dat je streeft naar een dusdanig lage opkomst, tien of twintig procent bijvoorbeeld, dat het onmogelijk wordt de uitslag als basis voor een nieuw parlement te gebruiken. Ik zie het niet gebeuren.
alex
-9-  alex:
@ Marleen: Ik snap werkelijk niet wat jou bezielt. Enerzijds besteed je aandacht aan de fraudegevoeligheid van de stemcomputer, maar aan de andere kant zie je er kennelijk niet de noodzaak van in om weer op vertrouwde wijze met het potlood te gaan stemmen. Dit omdat je dusdanig veel vertrouwen hebt in de politiek (behalve dan in het CDA...) dat 'Amerikaanse toestanden' hier wel niet voor zullen komen.

Prima dat jij uitgaat van de betrouwbaarheid van politici, de realiteit is dat miljoenen mensen een andere mening zijn toegedaan. En heb je er al bij stil gestaan dat de stemcomputer is te kraken door elke burger, zelfs door degene die het liefst ziet dat de verkiezingen volkomen in het honderd lopen? That will be the day :)

Dit zijn redenen om terug te keren naar het potlood en het papier. Dreigen met een boycot om de politiek aan te sporen de stemcomputer in de ban te doen kan hierbij een pressiemiddel zijn. Het risico lopen dat mijn stem misbruikt wordt door fraudeurs gaat mij net even te ver.
Marleen Zachte
-10-  Marleen Zachte:
@Alex: Ik noemde het CDA als voorbeeld omdat die partij traditioneel niet zo hoog scoort in Amsterdam, niet omdat ik die partij minder vertrouw.

Terug naar het potlood is een optie, maar een betere stemmachine zou wel zo handig zijn. Moeilijk ja, maar - nog - niet uitgesloten. Lees bijvoorbeeld het artikel 'Building a Better Voting Machine' in Wired [1].

Die burger of groepering die de boel in het honderd wil laten lopen, is precies de reden, waarom ik het essentieel vind dat onze stemprocedures goed geregeld zijn. Dat ik niet denk dat een van de huidige partijen in het verleden al op deze wijze de verkiezingen heeft verdraaid, kun je naïef vinden, ik kan het me - mede gezien de niet afwijkende uitslagen van de afgelopen jaren - gewoon niet voorstellen.

Blijft nog steeds twee vragen open:

- hoe je gaat aantonen dat er geknoeid is, wanneer dit op niet-traceerbare wijze gebeurd kan zijn?

- hoeveel mensen je achter je boycot denkt te scharen en hoe je die zover krijgt? Dreigen met een boycot werkt dacht ik alleen als pressiemiddel, wanneer aannemelijk is dat die boycot ook voldoende steun krijgt.

[1] http://tinyurl.com/wj3xa
ThomasSchlijper
-11-  ThomasSchlijper:
@ Alex: een beter actiemiddel lijkt me als iedereen een stempas aanvraagt en in een van die paar dorpjes met een potlood gaat stemmen. Dan sla je twee vliegen in een klap: de stemcomputers worden niet gebruikt en dus zinloos, en de stemmethode voldoet weer aan de eisen van een beschaafd land: controleerbaar en transparant.
@ Marleen: (muggenziftmodus:) nu ga je in je laatste post de computer toch weer een machine noemen.
Marleen Zachte
-12-  Marleen Zachte:
@Thomas: daar heb je gelijk in, ik probeer het woord stemmachine [2] voortaan te vermijden. Om misverstanden te voorkomen even terugziften: mensen moeten geen stempas aanvragen maar een kiezerspas. In Amsterdam krijgen we namelijk voor het eerst al een stempas waarmee in de hele stad gestemd kan worden.

[2] http://tinyurl.com/y8llyc
yanny scutt
-13-  yanny scutt:
3 weken geleden heb ik een display gemaakt ,gericht op de verkiezingen op 22 November, en daar heeeel veeel rode potloodjes in verwerkt.

Gezien de commotie rondom de stemcomputer heeft mijn etalering een ,onbedoelde, maar erg ludieke lading gekregen... Jolige groet; Yanny
iamzero
-14-  iamzero:
Ik vertrouw de Nederlandse kiezers niet.
alex
-15-  alex:
@ Marleen: Het is niet aan mij om aan te tonen dat de komende en voorafgaande verkiezingen betrouwbaar verlopen of zijn verlopen. Ik ben al blij dat ik af en toe de juiste toetsen op mijn toetsenbord weet te vinden, als je begrijpt wat ik bedoel. Ik neem aan dat de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam via software te verifiëren is, dat zou je aan een techneut moeten vragen. Als het niet te verifiëren is, is dit een extra reden om voortaan weer met papieren stembiljetten te gaan werken, want die kan je bewaren en naderhand na laten tellen.

Het uitroepen van een nationale boycot, met als inzet de terugkeer van het potlood, is één van de drukmiddelen waarmee de autoriteiten kunnen worden aangespoord ons burgers serieus te nemen in onze angst voor een onbetrouwbaar verloop van de verkiezingen. Je kan ook, net zoals Thomas, er voor kiezen op zoek te gaan naar een plaatsje waar ze nog wel met het potlood stemmen, maar dat vind ik echt te omslachtig. Buiten dat stem ik om redenen van neutraliteit als journalist bij voorkeur niet, dus niet-stemmen is voor mij geen aderlating :)
Jaime
-16-  Jaime:
Ik hoor nog niemand over de Stemwijzer. Lijkt mij een ideaal medium om de verkiezingen mee te manipuleren. Zeker door de grote getallen twijfelende mede kiezers onder ons op een vreemde gedachte te brengen. Als iedereen de uitkomst van de stemwijzer zou volgen kunnen de verkiezingen nog wel eens heel verassend uitpakken. Laten we hopen dat de kiezer hier goed nadenkt voor men hun stem uitbrengt. Soms kan techniek ook in het nadeel werken. En dat juist een aantal ICT´ers (ook ik) dat zeggen/denken is toch wel opvallend.
Rik van der Helm
-17-  Rik van der Helm:
Mijn vertrouwen in de democratie baseer ik op twee zaken:
1. Het vertrouwen dat het (merendeel van) mijn medeburgers democraten zijn.
2. Vertrouwen in de goede opzet van het democratisch systeem.
Deze twee zaken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een goede democraat helpt de goede werking van het democratisch systeem te bewaken, bv door lid te worden van een stemburo. Elke democraat moet echter in staat zijn het systeem te controleren. Dit is mijn enige, maar dwingende reden om tegen stemcomputers en voor het rode potlood te zijn.

Stemcomputers maken de talloze onbezoldigde vrijwilligers van stemburo's werkeloos. Terwijl zij de bewakers van onze democratie zijn. En die worden vervangen door een handjevol vet betaalde medewerkers van commerciele bedrijven. Dit ondermijnt mijn vertrouwen in ons democratisch systeem.

Petje af voor Rob Gonggrijp c.s. die de democratische controle van verkiezingen door de stemburo's opnieuw is gaan invullen. Als die stemcomputers dan toch blijven, moet de overheid dit soort burgerlijke controle aktief stimuleren. Op zijn minst door openheid van zaken te geven.
René
-18-  René:
Hoe kan ik als leek ooit zeker weten dat stemcomputers bertrouwbaar zijn? Ik snap daar toch geen barst van.
d berk
-19-  d berk:
Ook in de VS is een enorme discussie losgebarsten over stemmen via electronica.

Een grappig voorstel is gemaakt door een aantal leden van het Congress: electronisch kiezen EN daarbij ook schriftelijk kiezen. Zodoende is er een 'paper trail'. Ex post controle is dus mogelijk, ale er iets mis gaat, terwijl je het voordeel van snelle uitslagen blijft behouden.

Ik vind de impliciete veronderstelling dat papier niet vervalst kan worden erg grappig, overigens.
Rik van der Helm
-20-  Rik van der Helm:
“Hoe kan ik als leek ooit zeker weten dat stemcomputers betrouwbaar zijn? Ik snap daar toch geen barst van.”
Hoe weet ik dat papieren verkiezingen betrouwbaar zijn: door te vertrouwen op het juist tellen en hertellen van de vele vrijwilligers van het stemburo of door zelf lid van het stemburo te worden.

Met de huidige stemcomputers heb je twee keuzes:
1. vertrouwen op het bedrijf dat de stemcomputers exploiteert.
2. vertrouwen op de controle van het burgercomitee van gonggrup cs.
Ik hou het op de laatste.
Aarnout
-21-  Aarnout:
Ik denk dat die zogenaamd officiële stemwijzer (zelfs de Kiesraad heeft er een link naar toe) op dit moment een storender factor is in de zuiverheid van het proces dan de stemcomputers. Een officiële stemwijzer, daarin voorziet de Kieswet volgens mij niet. En zeker niet deze caricatuur van de werkelijkheid. Dat mag geen toekomst hebben. Die stemcomputers (mooi zijn ze) zullen wel blijven en als er iets mis gaat in dit landje is het meestal laksheid of hoog water en geen groots complot. Ik zou me wel kunnen voorstellen dat er in de Kiesraad ook eens een IT deskundige wordt benoemd. Die kan ons dan weer geruststellen.
Dat er met de computers gesjoemeld kan worden, lijkt me wel duidelijk en dan vooral bij de SDU. Daar kan je ze allemaal tegelijk afstellen (+10% voor lijst 2). De Minister van BZK stelt ons gerust met de mededeling dat na de aanvankelijke TNO test de SDU later bij herhaling controleert of de oorspronkelijke software er nog in zit. Dan hebben zij dus toegang na de test tot het hart van de machine. Dat is inderdaad wel erg veel vertrouwen in de SDU. Voorlopig heeft de SDU echter een ander probleem. Het bleek mij net dat ik als particulier bij hen via internet 1000 blauwe volgnummers voor de a.s. Tweede Kamerverkiezngen kan bestellen voor ¤ 9,00. Dat zijn die nummers die tussen stempas en stemmen in zitten. Ik ben benieuwd of ze ook geleverd worden. Dan zal ik ze natuurlijk netjes bij de burgervader inleveren en kan hij SDU vragen om groene nummers te drukken.
alex
-22-  alex:
@Thomas:

Je hoeft toch niet naar een dorp om met het potlood te gaan stemmen, want in 35 gemeenten mag 22 november niet met de stemcomputer worden gestemd. Minister Nicolai vindt dat daar het stemgeheim niet genoeg is gewaarborgd. In deze gemeenten moeten de kiezers weer gebruik maken van het potlood. Amsterdam is een van de gemeenten waar dat gebeurt.

Hiermee worden de bevindingen van de actiegroep 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' bewaarheid. Hopelijk is het niet eenmalig dat er weer met potlood en papier kan worden gestemd, maar is het een blijvertje. Maar wat een geld heeft de PvdA Amsterdam hiermee weer niet over de balk gegooid, amateurisme ten top.
Rik van der Helm
-23-  Rik van der Helm:
@Arnout
Niet de stemwijzer is een storende factor in het stemproces, maar de mensen die hier blindelings op afgaan. Een democratie werkt alleen als mensen zelfstandig nadenken en keuzes maken. Kuddegedrag en het massaal narennen van hypes vormt m.i. een grotere bedreiging van de democratie. Maar wat kan je hieraan doen ? Het enige wat erop zit is dat actieve burgers hun inzet om de democratie te laten functioneren vergroten. Betrouwbare verkiezingen zijn daarbij cruciaal. Eén IT deskundige in een kiesraad is onvoldoende. Er moet brede controle vanuit de samenleving mogelijk zijn. Een open source community benadering lijkt me beter. Maar ook dat is nu geen oplossing vanwege het ontbreken van kennis en draagvlak daarover in onze samenleving.

@alex
Een pak van mijn hart, dat we in elk geval in Amsterdam gewoon weer met het potlood mogen stemmen. Wel jammer van dat busreisje naar Zoeterwoude ;)

Groet, Rik

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.