Home > > Het ontstaan van de Betonmees

Het ontstaan van de Betonmees

Koolmees - Foto: Sławomir Staszczuk, GNU Free Documentation License 1.2 of later
Koolmezen die in steden leven zingen anders dan hun soortgenoten die in bossen leven. Omdat ze in de stad te maken hebben met fors achtergrondgeruis, zingen de stadsmezen duidelijk hoger. Zo komen ze boven het verkeerslawaai uit en kunnen elkaar van een afstand uitnodigen tot baltsgedrag of vechtpartij. Dit rapporteren de onderzoekers Henk Slabbekoorn en Ardie den Boer-Visser van de Leidse Universiteit in het laatste nummer van het vakblad Current Biology.

Het lijkt een onbenullig feitje. Hebben die Leidenaren daarvoor in alle Europese hoofdsteden met microfoontjes rondgelopen? Maar deze ontdekking duidt op iets merkwaardigs: het ontstaan van echte stadsdieren, optimaal aangepast aan het meest kunstmatige landschap ter wereld.
We wisten al eerder dat stadsdieren zich anders gedragen dan hun soortgenoten van het platteland. Meerkoeten en futen die in onze grachten leven broeden veel eerder in het jaar dan hun soortgenoten die een paar kilometer verderop tussen de boeren in Waterland wonen. Ze broeden vaker achter elkaar, brengen soms wel drie legsels per jaar groot en beginnen op jongere leeftijd met broeden. De stad is voor hen blijkbaar een zo goede leefomgeving dat ze zich suf kunnen voortplanten. Er is eten genoeg, er is beschutting tegen wind en regen en in de winter kan het in de stad tot acht graden warmer zijn dan daarbuiten. Allemaal goede redenen om het stenen milieu te verkiezen boven de kille moerassen. Stadse futen en koeten blijven vaak ’s winters in hun grachten hangen, terwijl hun tegenhangers van het platteland zich in grote, kleumende groepen verzamelen op het IJsselmeer of op zee.

Ook wisten we al dat het stadse leven dieren lichamelijk kan veranderen. Stadsmerels hebben bijvoorbeeld dunnere snavels dan bosmerels, zodat ze makkelijker tussen stoeptegels kunnen poeren op zoek naar eten.

Maar hoeveel stadsfuten en stadsmerels ook verschillen van hun boeren-verwanten, ze zien elkaar wel als soortgenoten. Zoals een Amsterdammer kan paren met iemand uit Staphorst of met een Eskimo, zo kunnen merels uit het Amsterdamse Bos een vruchtbare verbintenis aangaan met een soortgenoot uit de grachtengordel.

Maar met die mezen zit het anders. Zangvogels herkennen hun soortgenoten aan de zang. Zodra de zang echt gaat verschillen, zien ze elkaar niet meer als mogelijke partners. Dan denken ze met een andere soort te maken te hebben. Een mens paart niet met een chimpansee, een koolmees paart niet met een mees die hij niet verstaat. Volgens de Leidse onderzoekers is het mogelijk dat bij de koolmezen een proces van soortsvorming aan de gang is. Als bosmezen en stadsmezen elkaar door de verschillende zang niet meer herkennen, dan ontstaan gescheiden populaties die steeds meer van elkaar gaan verschillen en waaruit uiteindelijk twee soorten ontstaan. De evolutie in volle kracht en vlak onder onze neus. Het is dus mogelijk dat we binnenkort de Betonmees een eigen plek in de vogelgidsen moeten gaan geven.

Eigenlijk geen wonder: de stad is inmiddels wereldwijd gezien zo’n omvangrijk en overheersend landschapstype dat allerlei dieren geen andere keus hebben dan zich eraan aan te passen. Dat bezorgt onze steden, met Amsterdam natuurlijk voorop, een heel eigen flora en fauna die in diversiteit niet onderdoet voor de natuur van het platteland.

veertien reacties op "Het ontstaan van de Betonmees"

-1-  :
betonmees, LOL.
Centraal weer lokaal
-2-  Centraal weer lokaal:
heerlijk!
nog zoveel vragen: hoe komt het dat de zang van een stadsmees anders is dan die van zijn rurale soortgenoot? Ja, meer bijdragen van de stadsecoloog aub.

Tijd voor een nieuw verfrissend geluid in 2007! Meer stadsecoloog, meer buurt en minder ego’s!
De maat is vol: no more spinsels van voorspelbare pretentieuze pseudo-schrijvertjes in 2007.
yanny scutt
-3-  yanny scutt:
Ja leuk, Centraal weer lokaal! Goed idee om het eens te hebben over onze viervoetige, zwemvlieswaggelende en andere stadsbewoners . Zij wonen hier toch ook?!

In mijn tuin komen heel veel vogels maar ik heb nog nooit een Koolmeesje horen zingen... Ik twijfel dus ook een beetje aan de waarneming van Remco. Wel wil ik direct geloven dat zij ander gedrag vertonen ten opzichte van de 'boerenmees'. Wat dat betreft zijn dieren net mensen..(-; Yanny
Els
-4-  Els:
Ik zie bij mij in de Jordaan eksters, gaaien, houtduiven, tortelduiven, koolmezen en pimpelmezen. Per periode verschilt het nogal wat er langs komt, maar de laatste tijd komen vooral de koolmezen regelmatig wat zaadjes pikken bij mij. Het vreemde is dat de buren aan de overkant op hun binnenterrein veel mussen krijgen terwijl ze nooit op ons binnenterrein komen, ondanks de heerlijkheden die ik heb klaargehangen voor ze.

@Yanny, als je vogelbezoekjes leuk vindt kun je misschien ook zo'n voedersilo ophangen. De vogelbescherming verkoopt ze, maar ik zag ze ook al op de markt en bij de dierenwinkel.
jeffp
-5-  jeffp:
Interessant en leuk stukje! Hier in de binnentuinen (stadionbuurt) heb ik al heel vaak papegaaien (zo noem ik de gele tropische vogels gemakshalve maar even) op het balkon bij het voederbakje gehad. De beestjes komen ook veel voor in het Vondelpark. Het is blijft bizar om ze in het wild, in Nederland, in Amsterdam te zien.

De natuur heeft toch maar weer overal een oplossing voor ;-)
Jvechter
-6-  Jvechter:
Het is niet Remco's waarneming, maar die van twee Leidse onderzoekers. Yanny. Scutt. En omdat JIJ het nooit gehoord hebt, zou je moeten twijfelen aan Remco? Scepsis is prima, maar jij bent gewon een raar mens.
yanny scutt
-7-  yanny scutt:
Jvegter, Je hebt gelijk! Ik heb Remco's stuk met veel plezier ,en waarschijnlijk ook te snel, gelezen waardoor het leek alsof hij de vogelkenner was.. Niettemin, heb ik Koolmeesjes nooit horen zingen. Ik ben geen raar mens..(hoogstens zwaar mesjogge..(-; Yanny
yanny scutt
-8-  yanny scutt:
Els, ik heb al jaren voederhuisjes ,en kommen, her en der verspreid in mijn tuin. (Ver buiten bereik van mijn 'poezenvolkje') Daar komt werkelijk van alles op af! Ik hoop heel erg dat de Halsbandparkieten ook eens komen eten. Ik denk dat zij s'winters liever in de oude binnentuinen zijn van de stad.

Elk voorjaar hebben wij broedende vogels in de nestkasten. Heel erg leuk! Omdat ik werk zie ik de jongen niet altijd uitvliegen, maar afgelopen April had ik geluk dankzij de paar vrije dagen die ik had opgenomen. (voor iets anders) Vier perfecte kleine Meesjes vlogen achter elkaar uit. Het voelde een beetje alsof ik zelf weer een beetje moeder werd..(-: Yanny
Els
-9-  Els:
Wat leuk Yanny! Ik heb zelf ook enorm veel lol van al het spul dat langs komt sinds ik het voedsel heb opgehangen. Nestkastjes gaat niet lukken, want ik heb alleen buitenmuren op het zuiden en zuidoosten, dat wordt veel te heet. Gesmoorde jonge mezen krijg je dan.
Aarnout
-10-  Aarnout:
Ik (h)erken sommige Limburgs babbelende mensen ook niet als serieuze nestkandidaten. Die grachengordelmezen hebben het net zoals wij gewoon achter de vleugeltjes zitten.
yanny scutt
-11-  yanny scutt:
Els, misschien zou je zo'n echte aardewerken plantenpot kunnen proberen. Een beetje groot formaat met zo,n rond gat in de bodem. Aardewerk (klei) blijft aardig koel.. Heb je geen balkon? Gevleugelde groet; Yanny
Els
-12-  Els:
Yanny, Ik heb een balkon op het zuidoosten. Dat is heel fijn met de plantjes, maar voor vogelnestjes minder. Misschien is zo'n pot wel een idee. In elk geval kunnen 's winters vogels daar slapen.
michelle
-13-  michelle:
leuk hoor,ik ben 3 jaar geleden verhuisd van zuidoost naar oud west.in zuid oost steeds meer kraaien en eksters,maar hier in oud west geniet ik van koolmeesjes,lijsters,musjes,ik heb zelfs een paar keer een vlaamse gaai gezien en een specht.delijsters zingen de musjes piepen en de koolmees laat en scherpe hoge korte toon horen niet bepaald fluiten te noemen.maakt ook niet uit ik geniet!!!!!!
censored
-14-  censored:
lekker voor in de soep

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.