Home > > Dubbel feest?

Dubbel feest?

Amsterdam - In 1275 verleende graaf Floris V de bewoners rond een dam in de Amstel het recht om tol te heffen. Dit feitje werd opgetekend en zou de geschiedenis ingaan als de oudste schriftelijke vermelding van Amsterdam. In 1975 werd het aangegrepen om het 700-jarig bestaan van de stad te vieren. Ik kan me dat nog net herinneren - ik was vier.

Het moet iets zeggen over de schaal van de festiviteiten dat een jochie van vier, dat nog nooit een voet in de hoofdstad had gezet, zich bewust was van het 700-jarig jubileum van Amsterdam. Of in elk geval zegt het iets over de mediahype rond het feest. In de jaren die volgden had ik steeds het knagende gevoel dat ik iets groots had gemist. Ik troostte me met de gedachte dat ik een herkansing zou krijgen: in 2025 bestaat de stad immers 750 jaar!
Dat feestje dreigt me nu door de neus te worden geboord. Volgens Piet van Reenen, emeritus hoogleraar Taalkunde aan de VU, is Amsterdam namelijk al veel ouder. Van Reenen, die sinds de jaren '80 bijbeunt in de amateur-archeologie, vond in archieven en op oude kaarten aanwijzingen voor het feit dat de Amstel al in de tweede helft van de elfde eeuw is gekanaliseerd. In het februarinummer van het tijdschrift Ons Amsterdam wordt hij geïnterviewd over zijn bevindingen.

Van Reenen probeerde met Bart Ibelings, een deskundige op het gebied van de middeleeuwse waterhuishouding, de ontginning van Amstelland te reconstrueren. Bij het bestuderen van geschreven bronnen, oude kaarten en archeologische gegevens kwamen ze al snel tot een paar opmerkelijke conclusies. Op een kaart uit 1555 ontdekten ze een kerktorentje, dat midden in het (nog niet drooggemalen) Watergraafsmeer was getekend, vermoedelijk als herinnering aan een kerkje dat daar vroeger had gestaan.

De Oetewalerweg, de huidige Linnaeusstraat, liep dood op het meer, maar bleek in het verlengde te liggen van de weg naar Duivendrecht (de latere Rijksstraatweg) aan de overkant. Bovendien bleek op een kaart uit 1531 dat in het Watergraafsmeer, in het verlengde van de Rijksstraatweg, een landtong (tump) had gelegen, ongeveer op de plek waar op de kaart uit 1555 het kerkje was getekend.

Het vermoeden bestaat nu dat het Watergraafsmeer vroeger uit twee meren bestond, het Watergraafsmeer en het Diemer- of Tumpmeer. De meren werden van elkaar gescheiden door een landengte waarop de Linnaeusstraat en de Rijksstraatweg tot ongeveer 1350 op elkaar aansloten, Op die landtong (drecht) stond het kerktorentje. Volgens de onderzoekers lag op die plek (ongeveer ter hoogte van de huidige Oosterbegraafplaats) het oude Duivendrecht. De naam zou zijn afgeleid van 'de overdrecht', een plek waar schepen of vracht over de drecht gezet werden.

Een analyse van de naam Watergraafsmeer (of Watergraftsmeer, Watergrachtsmeer) riep de vraag op wat er eigenlijk gegraven was. Bij nadere bestudering van de kaart bleek dat de Amstel tussen De Omval en de Blauwbrug kaarsrecht is. Het lijkt er dan ook sterk op dat dat stuk Amstel gegraven is. De Oetewalerweg (of Linnaeusstraat) loopt op enige afstand evenwijdig aan dit stuk Amstel en is waarschijnlijk de achterdijk geweest van de eerste grote ontginning.

Door bodemvondsten, oude kaarten en geschreven bronnen met elkaar in verband te brengen, hebben de archeologen geprobeerd de geschiedenis te reconstrueren. Het lijkt erop dat het ontstaan van Oud-Diemen, het uitgraven van de Amstel, de aanleg van de Oetewalerweg en de ontginning van het gebied daartussen, één project zijn geweest, dat rond 1070 is uitgevoerd. De Linnaeusstraat is dus waarschijnlijk de oudste straat binnen de huidige grenzen van Amsterdam.

Hoewel de bevindingen van Van Reenen grotendeels berusten op speculatie, lijkt zijn verklaring zeer aannemelijk. Wat betekent dit nu voor de leeftijd van Amsterdam? Met een beetje goeie wil zou je kunnen zeggen dat de stad ruim 200 jaar ouder is dan tot dusverre werd aangenomen. Aan de andere kant zou je kunnen aanvoeren dat de Linnaeusstraat tot in de 19e eeuw buiten de stadsgrenzen van Amsterdam lag, en dat de oude inzichten over het ontstaan van Amsterdam dus ongewijzigd blijven.

De hamvraag is: vieren we in 2025 het 750-jarig bestaan van de stad, of vieren we vijf jaar eerder het 950-jarig jubileum? Of durven we niet te beslissen en stellen we het feest uit tot 2056, wanneer Amsterdam 750 jaar stadsrechten heeft? De bestuurlijke molens draaien langzaam, dus het lijkt me verstandig als de gemeenteraad zich nu al over deze kwestie buigt. Persoonlijk zit het me nog steeds dwars dat ik het feest in 1975 heb gemist. Daarom wil ik voorstellen om de jubilea gewoon allemaal te vieren. Met een beetje geluk kunnen we één van de feesten zelfs laten samenvallen met de opening van de Noord-Zuidlijn.

Het interview met Piet van Reenen staat op pp. 48 t/m 52 van Ons Amsterdam, februari 2007.

zeven reacties op "Dubbel feest?"

Adam Smid
-1-  Adam Smid:
Dat er een entiteit binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam ouder is dan 1275 is niets nieuws. Sloten, de Sloterweg en de Osdorperweg dateren uit de tiende Eeuw.
De Linneausstraat bevindt zich buiten de grachtengordel, en behoort pas na een annexatie in de 19e eeuw tot Amsterdam.
Hupla
-2-  Hupla:
Boeiend.
-3-  :
Ha, dit moet inderdaad snel besproken worden in de raad. Als er over een Segway al een half jaar moet worden vergaderd... Ik ben voor een referendum, dan wordt het zeker drie keer feest. :-)
yanny scutt
-4-  yanny scutt:
Marco, wat een leuk stuk!

Ik ben er helemaal voor dat het bestaan van Amsterdam elk jaar gevierd wordt door alle burgers totdat vaststaat hoe oud ons 'Mokum' is.

Uiteraard wordt dat feit dan gevierd met een spetterend slotfeest dat ,niets minder, dan het wereldnieuws haalt! (-: Yanny
Rogier
-5-  Rogier:
Het zou toch allemaal niet zo ingewikkeld moeten zijn als je alleen al naar de verschillende dijken kijkt in Amsterdam. Daar zou toch al veel eerder duidelijk moeten zijn geweest hoe oud Amsterdam toch eigenlijk is. Zou het iets te maken hebben met het feit dat de focus van de meeste mensen nog steeds ligt op Dam, Damrak, Rokin? Bah, dat is toch helemaal geen Amsterdam!
-6-  :
Drie keer feest én een referendum en dat alles gefinancierd uit een lege Amsterdamse schatkist. Al feestend ging Amsterdam ten onder ;-)

Kunnen we in ieder geval de organisatoren uit 1975 opsporen voor de marketing? Ik herinner me 750 jaar Amsterdam ook als 'event' van Olympische grootte.
yanny scutt
-7-  yanny scutt:
Daar zeg je zowat Marleen! Toch is het raar dat Amsterdam ineens platzak zou zijn. Ik kijk dan ook met veel belangstelling uit naar de verklaring die Lodewijk (wethouder) wellicht nog gaat geven..

Misschien denkt hij door een noodkreet nog meer geld los te peuteren van het Rijk zodat het feest alsnog doorgang kan vinden. (of een ander feest want zo kieskeurig zijn ze hier niet) (-; Yanny

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.