Amsterdam - 'En dan gingen we de zon op zien komen aan de Zuiderzee, behalve Kees, die naar huis ging. Hoyer klaagde over de kou, maar Bavink en Bekker wisten nergens van. Die zaten op de steenen onder aan den zeedijk met de oogen half dicht en keken tusschen hun oogharen door naar de dansende gouden pijltjes die de zon in 't water maakte.'

Als de Titaantjes nog eens voor zonsopgang naar het IJmeer zouden lopen, zouden ze lelijk schrikken. Misschien dat de gouden pijltjes van Bavink en Bekker nog ergens schitteren, maar dan waarschijnlijk in de ramen van de nieuwbouwwijk IJburg. En op de plek waar ze met de oogen half dicht op de steenen zaten ligt tegenwoordig een stalen brug: de Nesciobrug. Geen schrijver heeft het landschap rond Amsterdam zo subtiel en tegelijk zo treffend beschreven als Nescio (J.H.F. Grönloh). In de aanloop naar het referendum over de aanleg van IJburg, alweer meer dan tien jaar geleden, viel zijn naam dan ook regelmatig. 'Moge de geest van Nescio spoken door de straten van IJburg', riep een tegenstander tijdens een van de debatten. Die regel moet het stadsbestuur zijn bijgebleven. In juli 2005 openden burgemeester Cohen en toenmalig wethouder Duco Stadig de Nesciobrug, die het nieuwe stadsdeel met Amsterdam-Oost verbindt.

Het is verleidelijk om te geloven dat de naam van de brug is bedoeld als boosaardig natrappen aan het adres van de actievoerders. Maar volgens de officiële lezing is de brug naar Nescio vernoemd omdat hij 'de Diemerzeedijk een plaats gaf in het collectieve literaire geheugen'. Het is dan ook waarschijnlijker dat de naamgeving berust op naïeve dommigheid.

Bestuurders hebben er sowieso een handje van om ongelukkige namen te kiezen voor wegen, pleinen en bruggen in nieuwbouwgebieden. In talloze nieuwe wijken zijn de straten vernoemd naar vogelsoorten die - letterlijk - het veld hebben moeten ruimen: Torenvalkweg, Tureluurweg, Gruttoweg... [Het meest krasse voorbeeld hiervan is te vinden in een nieuwbouwwijk bij Oegstgeest, waar aan de Jac. P. Thijsselaan (!) over de volle breedte van een schoolgebouw de woorden 'Vlucht van de vogel' zijn aangebracht.]




Hoe het ook zij, als je het mij vraagt is die Nesciobrug een twijfelachtig eerbetoon aan de schrijver. En ook voor de rest komt hij er eigenlijk maar bekaaid af. In zijn geboortehuis, Reguliersbreestraat 49, zijn tegenwoordig een sigarenboer en een patatkraam gevestigd. Er is niets, niet eens een koperen plaatje, dat eraan herinnert dat hier een van de belangrijkste Nederlandse (Amsterdamse!) schrijvers geboren is.

In Amsterdam hebben we beelden van Multatuli, Heijermans, Theo Thijssen, Vondel en Van Schendel. Ook Nescio wordt met een beeld geëerd, maar misschien is het tekenend voor Grönloh dat niet hijzelf, maar zijn karakters in brons vereeuwigd zijn. In het Oosterpark staat sinds 1971 het beeld De Titaantjes door Hans Bayens. Het is heus een aardig beeld, maar telkens wanneer ik het bekijk vraag ik me af of Bayens Titaantjes ooit gelezen heeft. In plaats van vijf bevlogen gasten van rond de twintig, die nachtenlang tegen het hek of op de stoeprand rondhangen, doet het beeld denken aan drie heertjes van middelbare leeftijd, die op een bankje zitten te mijmeren. Je kunt het ze bijna horen zeggen: 'Jongens waren we'.



Het graf op de Nieuwe Oosterbegraafplaats, waar Grönloh met zijn vrouw en zijn oudste dochter begraven ligt, zou je zomaar voorbijlopen. Het is overwoekerd door vrouwenmantel en maagdenpalm, waaruit een eenzame roos omhoog steekt. De zerk is sterk verweerd en hier en daar amper leesbaar.

Het belang van Nescio's werk is pas na zijn dood erkend. In zijn dagboekaantekeningen relativeerde Grönloh: 'Iets heb ik uit mijn chaos gered: 200 kleine bladzijden.' Toch was een zekere trots hem niet vreemd. Toen hij in de jaren '40 de tweede druk van Mene Tekel in de ramsj zag liggen, riep hij quasi-verbaasd: 'Zeg, ze verkopen bij De Slegte nog literatuur óók!' Later schijnt hij met een stapeltje in de ramsj gekochte exemplaren bij een van de redacteuren te zijn langsgegaan: 'Je begrijpt zeker wel hoe ik over je denk.'

Een standbeeld van Nescio zou nogal potsierlijk aandoen. Het zou niet passen bij de aard van Grönloh of van zijn werk. Maar zou het niet mooi zijn wanneer de gemeente een bescheiden gedenkplaatje op zijn geboortehuis aan zou brengen? Of wanneer de stad bijvoorbeeld iets zou doen aan het onderhoud van zijn graf? En wat de Nesciobrug betreft: misschien is het aardig om in de leuning twee bronzen voetstappen aan te brengen, om aan te duiden waar de 'verantwoordelijke autoriteiten' van de brug mogen stappen. Als 't kan boven een vrachtschip vol oud ijzer.

<sub>Lezen: Is u Amsterdammer? Ja, Goddank, Een literaire wandeling door het Amsterdam van Nescio, Maurits Verhoeff, Amsterdam 1997, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, ISBN 90-73978-93-9, € 9,95

Foto Nesciobrug (fragment) door S. Sepp</sub>