Amsterdam - De wereld van de fooi is lastig en vol valkuilen. Wanneer geef je een fooi? Hoeveel moet je geven om niet voor een vrek, of juist voor een proleet door te gaan? Is het gegeven bedrag in overeenstemming met de geboden dienstverlening? En wat doe je als de service bedroevend is? Natuurlijk zijn er wel globale richtlijnen. Die vind je in reisgidsen en soms op websites. Iemand die naar Amsterdam reist zou bijvoorbeeld het volgende kunnen lezen: In The Netherlands, tips, or de fooi in Dutch, are common in restaurants. Tips are expected to be around 5% to 10% of the total amount (depending on the quality of service), unless the service has been poor. Tips are generally not expected in bars, but are not uncommon.

Omdat toeristen zelden een maaltijd laten bezorgen, wordt het geven van fooien aan pizzakoeriers niet in reisgidsen vermeld. Ook het tippen van taxichauffeurs wordt buiten beschouwing gelaten. Een fooi geef je immers alleen als de service goed was, en het personeel beleefd. Het meest kenmerkende aspect van de fooi is dat je zélf bepaalt of je 'm geeft of niet. Tot mijn verbazing wordt juist dat laatste punt steeds vaker over het hoofd gezien. Een maand of twee geleden bestelde ik in een Amsterdams café een pilsje aan de bar. Omdat ik niet van plan was om veel meer te drinken rekende ik meteen af. De schade was € 2,25, ik betaalde met 2,50. De barjuffrouw wierp mijn geld in de toonbankla en ging door met het poetsen van de glazen. Ik nam een afwachtende houding aan. De juffrouw slaagde erin me te negeren. Maar niet lang. Uiteindelijk wierp ze haar poetsdoek op de toonbank, zei 'Oh sorry!', opende de kassa en gaf me het wisselgeld.

Zoiets kan een incident zijn, misschien gebeurt het zelfs per ongeluk. Maar het is me de afgelopen maanden opvallend vaak gebeurd dat kleine bedragen aan wisselgeld niet (althans niet meteen) worden teruggegeven. Dat is me niet alleen overkomen in slechte café's, maar ook in kroegen die ik betrekkelijk hoog aansla. Inmiddels heb ik zelfs een paar interessante variaties op dit thema gezien. Zo werd bij een café in Oud-West mijn wisselgeld zomaar in de fooienpot gedeponeerd, zonder dat me daarover naar mijn mening was gevraagd. Het meest krasse voorbeeld trof ik in Zuid, waar ik een rekening van vierenhalve euro betaalde en de ober zei: 'Als u het niet erg vindt maak ik er vijf euro van.' Hij lachte er zelfs bij. Maar niet lang.

Me dunkt dat ik vaak genoeg in café's kom om subtiele veranderingen in de mores van het personeel te kunnen waarnemen. En het lijkt erop dat hier sprake is van een trend. Misschien is het het zoveelste negatieve gevolg van het rookverbod in de horeca. Of misschien ligt de schunnig hoge bierprijs eraan ten grondslag. Of het een landelijke trend is kan ik, bij gebrek aan vergelijkingsmateriaal, niet zeggen. Maar onder Amsterdams kroegpersoneel wordt het steeds gewoner om jezelf ongevraagd een fooi toe te eigenen.

Met het geven van fooien ben ik heus de beroerdste niet. In restaurants tip ik scheutig en ook na een avond brassen in een café laat ik wel een paar euro springen. Maar één ding moet duidelijk zijn: of ik een fooi geef, en hoeveel die fooi bedraagt, wordt door mij beslist, en niet door een ober. Wanneer ik aan de bar een enkel pilsje bestel zie ik geen enkele reden om het wisselgeld te laten zitten. En als de dienstverlening beroerd is kun je het helemaal schudden.

Hoewel, dat laatste is niet helemaal waar. Persoonlijk ken ik iemand, ik zal geen namen noemen, die in restaurants de gewoonte had om betreurenswaardige service te vergelden met het betalen van een kwartje fooi. Wanneer mijn moeder hem vroeg of hij niet beter überhaupt geen fooi kon geven, glimlachte hij en zei dan met zachte maar gedecideerde stem: 'We moeten te allen tijde duidelijk blijven, lieverd.'

Toch jammer dat er geen kwartjes meer zijn.