Home > > Basta: wat doe je als omstander bij geweld?

Basta: wat doe je als omstander bij geweld?

Basta forum

Wat doe jij als er iemand wordt bedreigd? Die vraag stond donderdag centraal op de miniconferentie ‘Amsterdammers komen op voor elkaar’ van VVD Amsterdam en actiecomité Basta! Ook ik was erbij, aangezien ik net als Hein van Meeteren (oprichter van Basta!) eind 2011 ben mishandelden hem sindsdien steun in zijn actie om slachtoffers en omstanders weerbaarder te maken. Ook in de politiek is veiligheid altijd een speerpunt van me geweest. Logisch dus om naar deze Basta-conferentie te komen. Ik vond het dan ook des te opmerkelijker dat ik als D66′er temidden van VVD’ers moest constateren dat alle andere politieke partijen schitterden door afwezigheid. Vinden zij veiligheid niet belangrijk genoeg?

Burgemeester Eberhard van der Laan had wel de moeite genomen om naar de bijeenkomst in de Mozes & Aäronkerk te komen, maar aangezien een burgervader boven de partijen staat reken ik hem niet mee als partijpoliticus. Sowieso waren er veel vertegenwoordigers aanwezig van betrokken instanties, inclusief politie, Openbaar Ministerie, Gemeente Amsterdam en het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak. Ook de vervoersdiensten GVB en RET waren aanwezig, maar de Nederlandse Spoorwegen opmerkelijk genoeg weer niet. Een jaar geleden voerde Van Meeteren nog een constructief debat met de NS bij Pauw & Witteman, waarna directeur Ingrid Thijssen eind 2012 nog de publiciteit zocht met een open brief tegen zinloos geweld in het openbaar vervoer, maar daarna werd het stil. Op een uitnodiging voor de miniconferentie kreeg de Basta-oprichter niet eens antwoord.

Tijd voor actie
De aanwezigen in het Mozeshuis pal naast de kerk aan het Waterlooplein waren het in ieder geval met elkaar eens dat het tijd is voor actie. Van Meeteren trapte af met de essentie die achter Basta! schuilt: opkomen voor elkaar door het doorbreken van de omstanders-passiviteit die in de psychologie beter bekend is als het ‘bystander-effect’. Aansluitend sprak burgemeester onomwonden zijn steun uit, waarbij hij zich persoonlijk richtte tot Jan Kloppenburg van stichting Kappen Nou!, die zijn zoon Joes in 1996 verloor door zinloos geweld in Amsterdam. “We hebben niet genoeg gedaan. En misschien is het wel nooit genoeg.”

Veel discussie ontstond tijdens het betoog van Heleen Rutgers, hoofd beleid en strategie van het Openbaar Ministerie Amsterdam. In reactie op de recente ophef over het zogenaamde ‘inbrekersrisico’ (situaties waarbij criminelen hun daden met klappen of zelfs de dood moeten bekopen) schetste zij de juridische kaders van ‘noodweer’ bij slachtoffers. Tot slot werd het omstandereffect toegelicht door Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit. Hij pleitte voor extra ogen in de publieke ruimte: dan konden camera’s zijn, maar ook grote billboards van meekijkende ogen. Vreemde ogen dwingen sociaal wenselijk gedrag af, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek.

Rol omstanders
Het was goed om in de aansluitende parallelle sessies met betrokkenen van divers pluimage te discussiëren over weerbaarheid en de rol van omstanders. Iedereen is het erover eens dat het allemaal begint bij het bellen van 112 en de dader vastleggen met je smartphone. Dat wordt ook al gecommuniceerd via de publiekscampagne ‘Pak de overvaller, pak je mobiel’. “Ga niet de held uithangen, eigen veiligheid eerst”, aldus een politieman. Toch deel ik de mening van Basta! dat actie van omstanders meer mag worden gestimuleerd. Of zoals Van Meeteren het formuleert: na B(esef), A(andacht mobiliseren), S(terkte meten) en T(elefoontje gebruiken) volgt indien mogelijk de A van actie. “We gaan erop af. We gebruiken proportioneel geweld, dus geen wraakactie, geen vergelding, geen onnodige schade veroorzaken. Wel zodanig kracht inzetten dat de verdachten gestopt worden en staande gehouden blijven. De politie neemt het dan over.”

Hebben we daar in het Mozeshuis het probleem opgelost? Natuurlijk niet. “Als we zinloos geweld konden oplossen, kregen we de Nobelprijs voor de vrede”, zei iemand me lachend op de afsluitende borrel. Toch geloof ik net als Basta! in meer aandacht voor bewustwording, via publiekscampagnes, apps of gewoon door dit verhaal veel en vaak te vertellen. Mijn drijfveer is een veiligere stad. Daarbij doen we met z’n allen nooit genoeg, maar iedere gemobiliseerde omstander kan al een verschil maken.

Jeroen Mirck is D66-raadslid in Amsterdam Nieuw-West.


vier reacties op "Basta: wat doe je als omstander bij geweld?"

JohnN
-1-  JohnN:
Tja, ik weet het niet hoor. Teeven heeft vanuit Den Haag de laatste jaren flinke voorzetten naar eigenrichting gegeven, daarin gesteund door Rutte ("een paar ferme tikken!"), om overtreders fysiek aan te pakken. Ik kan me voorstellen dat men een actievere rol van omstanders vraagt zolang er (nog) geen politie aanwezig is. Maar aan de andere kant zijn de lontjes almaar korter geworden en dat wordt er met meppende omstanders zeker niet beter op. Die escalatie maakt het voor degene die interventie pleegt ongetwijfeld ook almaar gevaarlijker. Je kunt wel eens iets proberen (heb ik ook wel eens gedaan hoor, en stond achteraf verbaasd van eigen moed) maar probeer het dan wel tot verbale interventie te beperken. Wat je doet moet "proportioneel" zijn en dat is een begrip dat geen scherp omlijnde begrenzing kent. En om proportioneel te handelen moet je ook kalm en rustig zijn, maar wie kan dat als het uit de hand loopt?
Het beste lijkt me toch wanneer we niet allemaal gaan amateuren als onbezoldigd handhavingsambtenaar. 112 Bellen en er even bij stilstaan of je nog iets meer kan voordat je de zaak alleen maar vereergert.
Arnoud
-2-  Arnoud:
John, ik denk dat wanneer je met een aantal mensen eromheen gaat staan en aanhoudend blijft blèren dat de agressor moet stoppen, dat het korte lontje dan wel eens snel uit kan zijn. Het valt in elk geval te proberen.
JohnN
-3-  JohnN:
Arnoud, dat ben ik met je eens, ik ben er ook voor dat er op dit gebied "publieke solidariteit" ontstaat, als eenzame interventor, niet kickbokser zijnde, kan het gauw link worden.
Mijn "moedige daad" was op de trein Lelystad-AmsterdamCS op een uitgaansavond. Een hele wagon werd geterroriseerd door een drietal knapen en een tiental medereizigers onderging het, bevend en zonder tegenstand. Ik heb me zo groot en assertief mogelijk gemaakt en mijn misthoornstem opgezet. Het hielp, ze werden koest voor er eentje op het idee kwam om me met zijn drieën te pakken te nemen. De andere mensen keken opgelucht maar toch vraag ik me af wat er was gebeurd als ze zich samen op mij hadden gestort.
Nu, weer wat jaren ouder ben ik toch voorzichtig met mijn overgebleven één meter tachtig. Maar ik ben nooit bang moet ik zeggen, niet in Amsterdam, niet laat op de gracht, noch in een duister parkje, noch op de laatste tram. Angst straalt een angstig mens uit, daarvan ben ik overtuigd, dus niet bang zijn is ook een vorm van zelfbehoud.
Jeroen Mirck
De discussie over proportioneel geweld is een theoretische. Op het moment zelf ga je dat niet uitgebreid beredeneren. Het principe van BASTA is onder meer aandacht mobiliseren en sterkte meten. Het in je eentje opnemen tegen drie agressieve knullen is inderdaad riskant, zeker als je merkt dat de rest van de treincoupé niets durft te doen. Maar goed, soms kún je wangedrag ook gewoon niet ongehinderd laten voortduren.

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.