Home > > Eerbetoon aan de opstandige fietser

Eerbetoon aan de opstandige fietser

De Fietsrepubliek, door Pete Jordan

Nooit geweten dat fietskoeriers met fixies en blikjes Grolsch jaarlijks op 4 mei een alternatieve herdenking houden, als eerbetoon aan hun voorgangers die actief waren tijdens de bezetting. Pete Jordan schrijft erover in zijn boek De Fietsrepubliek. De herdenking vindt plaats bij een klein monument bij de Martelaarsgracht, waarop staat:

Op deze plek werd op 4 mei 1945 de laatste koerierster uit het verzet, Annick van Hardeveld, door de Duitse bezetter vermoord. Zij was 21 jaar oud. Dit teken is een eerbewijs aan allen die streden tegen onrecht en onderdrukking.

De tekst doet denken aan een passage in het vorige boek van Pete Jordan, Dishwasher. In dat boek ging hij op zoek naar de geschiedenis van de bordenwassers. Hij ontdekte dat radicale bordenwassers een voortrekkersrol hebben gespeeld in de Amerikaanse vakbeweging. Als eerbetoon hing hij op verschillende historische locaties vellen papier op met teksten als:

Op deze plek gooide in 1934 bordenwasser Ramon Bolasques de ruiten in van het Waldorf-Astoria tijdens een staking van de bond van culinaire arbeiders.

En:

Op deze plek streden in maart 1972 vijftien bordenwassers voor werknemersrechten door middel van een succesvolle wilde staking. En ík ben ze daar in elk geval dankbaar voor.

De Fietsrepubliek is een eerbetoon aan de Amsterdamse fietser. Van de ‘bezeten rijstijl’ van de fietsjongens die in de jaren dertig bestellingen afleverden voor winkels en wasserettes, tot de organisaties die hebben gestreden voor ons recht om onder het Rijksmuseum door te fietsen. Jordan schrijft over de anarchistische reputatie van fietsers en hoe de autoriteiten keer op keer probeerden om ze te disciplineren; over de fietsende vorsten Wilhelmina en Juliana; de antifietsmaatregelen van de Duitse bezetter; de strijd voor een fietsvriendelijke stad en de geschiedenis van de fietsendiefstal.

Misschien geen onbekende onderwerpen, maar Jordan komt met verassende details en nieuwe inzichten. Zo had ik geen idee dat Wilhelmina – nog net minderjarig – naar de Raad van State is gestapt omdat ze van haar moeder Emma niet mocht fietsen. Of dat het van het einde van de jaren vijftig tot halverwege de jaren zeventig ‘usance’ was bij confrontaties tussen jongeren en de politie om de doppen van fietsbellen af te schroeven en naar de politie te gooien (tip: lees ook de voetnoten in het boek).

Eén van de onderwerpen waar Jordan zijn tanden in heeft gezet is het witte fietsenplan uit 1965. Provo’s wilden duizenden fietsen in de stad zetten die iedereen gratis mocht gebruiken. Toen de eerste witte fietsen door de politie in beslag waren genomen, legden provo’s bloemen neer en verfden ze een fiets wit bij het standbeeld van anarchist Ferdinand Domela Nieuwenhuis bij het Westerpark.

Er hebben hoogstens enkele tientallen witte fietsen in Amsterdam rondgereden, maar in de internationale pers groeide het project uit tot mythische proporties. Volgens sommigen was het witte fietsenplan een fantastische mislukking, volgens anderen juist een groot succes. De succesverhalen werden als legitimatie gebruikt voor talloze imitaties: gele fietsen in Portland, Oregon; paarse fietsen in Spokane, Washington; rode fietsen in Madison, Wisconsin; blauwe fietsen in Victoria, British Columbia; groene fietsen in Tampa, Florida en roze fietsen in Olympia, Washington.

De Fietsrepubliek staat vol met dit soort verhalen. Iedereen die ook maar iets heeft met fietsen of Amsterdam moet dit boek lezen.

De Fietsrepubliek
Auteur: Pete Jordan
Uitgeverij: Podium
ISBN: 9789057595417

Dirk Kloosterboer blogt op dirkmjk.nl.


drie reacties op "Eerbetoon aan de opstandige fietser"

JohnN
-1-  JohnN:
Het lijkt me een boeiend boek aangezien "de fiets" zo'n belangrijk aspect is in de Nederlandse en zeker de Amsterdamse samenleving. Maar het boek lijkt me wel een grabbelton. Een fietskoerierster uit WO2 is toch van een heel andere orde dan de slagersjongens met zijn mandfiets. Ik heb zelf in de beginjaren vijftig als 12 jarige nog met zo'n fiets gereden voor de buurtkruidenier, die toen nog niet door de supermarkt uit de weg was geruimd.
Overigens was de fiets ook een belangrijk vervoermiddel in het militair bedrijf. In WO1 waren er fietsbrigades die zich sneller konden verplaatsen als infanteristen. Tijdens de mobilisatie voor WO2 had het Nederlandsche Leger ook nog fietsbrigades. Tegen het einde van de oorlog gebruikten veel Duitse soldaten fietsen om van het front weg te vluchten, bij gebrek aan andere vervoermiddelen.
dirkmjk
-2-  dirkmjk:
Inderdaad de onderwerpen die aan de orde komen zijn heel divers, al zitten er ook wel een aantal rode draden in (in de jaren twintig hadden Amsterdamse fietsers b.v. al de reputatie dat ze eigenwijs zijn).
In het boek staat een mooie passage over de Militaire Wielrijders. Hoe de Duitsers aan hun fietsen kwamen komt uitgebreid aan bod..
Dr.D
-3-  Dr.D:
Klein detail, er is zelfs een plein naar vernoemd.. Koeriersterplein bij de Rapenburgstraat dat is..

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.