Home > > Helden en boeven bestaan niet

Helden en boeven bestaan niet

De afgelopen maanden moeten knap zwaar zijn geweest voor staatssecretaris Fred Teeven. Momenteel heeft hij moeilijk met asielzoekers, sluitende gevangenissen en enkelbanden. Eerder kwam hij zwaar onder vuur te liggen door de affaire rondom de Russische vluchteling Dolmatov, terwijl hij daarvoor werd aangesproken over de kwestie van de 18-jarige zwakbegaafde Ciazio die een week geïsoleerd in vreemdelingendetentie verbleef. Nu is er ook nog steeds het overlijden van Ton D. D. drong in november 2011 binnen in het Amsterdamse Frans Otten tennisstadion om gasflessen voor frisdrank te stelen en werd daarbij betrapt door een viertal medewerkers die daar na eerdere diefstallen zaten te posten. Bij de confrontatie die ontstond raakte Ton D. zodanig gehavend dat hij in coma raakte en daar niet meer uit ontwaakte. Op 29 april jongstleden werd zijn overlijden door de familie bekend gemaakt.

Direct na dit nieuws liepen de emoties bij veel partijen hoog op. Hoewel de persberichten en verklaringen na de fatale inbraak een stuk genuanceerder waren, wisten velen te vertellen hoe ernstig D. met onder meer een honkbalknuppel was mishandeld. Helemaal uit de bocht vloog SP-politicus Harry van Bommel, die via Twitter bijna triomfantelijk uitgelaten de vinger richting Teeven wees, alsof deze zelf de knuppel ter hand had genomen. Teeven had namelijk naar aanleiding van een soortgelijke situatie in het Brabantse Diessen gesproken over een "bedrijfsrisico". Dat deze zaak pas veel later speelde, was voor Van Bommel geen reden om nog eens na te denken over de toepasselijkheid van zijn reactie.

Noodweer
Maar hoe zit het nou? Teeven en zijn club nemen het op voor misdaadslachtoffers die in juridische problemen komen omdat ze "lijf, goed of eerbaarheid" verdedigden tegen "een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding", teksten die ze niet zelf verzonnen maar die al jaren onder het kopje "noodweer" te vinden zijn in het Wetboek van Strafrecht. Tot op heden resulteerden de inspanningen van Teeven in een richtlijn voor politie en justitie om dit soort mensen wel formeel als verdachte aan te merken, maar ze in beginsel niet te onderwerpen aan de daarbij horende vrijheidsbeperkende maatregelen. Een voorstel om ook de verdachterol verder af te zwakken haalde het vooralsnog niet. Dat laatste lijkt me terecht, iemand die naar eer en geweten heeft gehandeld heeft er geen enkel probleem mee om zichzelf te moeten verantwoorden, zolang de bijbehorende rituelen (zakken leegmaken, schoenveters inleveren en de cel in) maar achterwege blijven.
 
Dat er aan het te ver doorvoeren van dit soort op zich prima initiatieven wel degelijk gevaren zitten laat zich misschien wel het best illustreren door de lezersreacties van voorstanders in kranten en op websites; allemaal rechtschapen burgers die juichend het jachtseizoen openen met het geile fantasieën over honkbalknuppels, ijzeren staven, verbrijzelde knieën en sondevoeding. Het verschil tussen mijn en dijn mag dan bij de meeste mensen loepzuiver tussen de oren zitten, bij het onderscheid tussen zelfverdediging en eigenrichting hebben we nog een aardige blinde vlek weg te werken. Rechtschapen burgers overigens die een visie ontwikkelen vanachter een toetsenbord, maar nog nooit een inbreker van dichtbij hebben gezien.

Adrenaline
In Nederland ligt het geweldsmonopolie al sinds jaar en dag bij de politie. Politiemensen volgens een meerjarige opleiding waarin alle facetten van het toepassen van geweld zowel praktisch als theoretisch intensief worden ingetraind. Na hun opleiding worden agenten meerdere keren per jaar afgetoetst om hun bevoegdheden te mogen gebruiken. Toch constateerde de nationale ombudsman onlangs dat er op dat gebied bij de politie nog steeds het nodige mis gaat. En dat levert op zich weer een aardig vraagstuk op: als onze professionals al regelmatig de plank mis slaan, wat moeten we dan verwachten van een ongetrainde en onvoorbereide burger die van het ene moment op het andere, stuiterend van de adrenaline wordt geconfronteerd met een inbreker in z'n tuin?

Ik kan u bijna hóren denken: mens, waar wil je naar toe? Neem eens een standpunt in of zo! En dat is nou eigenlijk mijn punt: het recht op zelfverdediging (van de één) lijkt haaks te staan op het recht op bescherming van de lichamelijke integriteit (van de ander); feitelijk kún je geen standpunt innemen voor het ene recht, zonder het andere te ontkennen. En dat maakt het eigenlijk ongepast om daarin meningen te polariseren. Dat snappen ze bij de SP ook wel en daarom mag je er gerust van uitgaan dat onze vriend Van Bommel hier puur en alleen om electoraal gewin hard op de man speelt.

Dat de direct betrokkenen daar anders over denken is op zich logisch, dat heeft iets te maken met emoties en genoegdoening. Voor vrienden en familie was Ton D. een willoos slachtoffer, waarvan eigenlijk niet eens is bewezen dat hij iets wilde stelen (het onderzoek daarnaar zal ongetwijfeld gezien zijn toestand op een laag pitje zijn gedraaid), maar die wel door vier klerenkasten in de val werd gelokt en vervolgens, na eerst flink onder handen genomen te zijn, koelbloedig werd afgemaakt. Aan de andere kant staat de wanhopige uitbater die, in de steek gelaten door de politie, na de zoveelste diefstal gedwongen werd zijn eigen toko te verdedigen, waarbij de gevangen dief zo hevig tegenspartelde dat diens toch al zwakke hart het begaf. Binnen die scenario's bestaan vele variaties en ik kan me zo voorstellen het juiste verhaal iets te maken zal hebben met emoties, adrenaline, zelfbeheersing, angst en een ongelukkige combinatie van allerlei factoren. Een verhaal waarin alleen slachtoffers bestaan en geen koele, berekenende criminelen.

En dat is misschien wel het grootste probleem voor de meeste mensen: schurken en helden zijn niet altijd aan te wijzen, soms zijn het alleen maar mensen die emotionele keuzes maken. Maar ja, maak dáár maar eens politiek van!


zeven reacties op "Helden en boeven bestaan niet"

Theo
-1-  Theo:
Mij lijkt dat men alleen geweld in verhouding tot het misdrijf mag toepassen.
In dit geval; Gasflessen voor frisdrank zijn geen mensenleven waard, hooguit een paar blauwe plekken indien de inbreker zich bij aanhouding verzet. Had ie zelf met een slag-, steek- of vuurwapen aangevallen, dan wordt het een ander geval.
Arnoud
-2-  Arnoud:
Het voorval krijgt een extra tragische dimensie door de ultieme armoedigheid van de diefstal. Iemand steelt gasflessen voor frisdrank. Gaat het hier om een onverbeterlijke priklimonadejunk? Stelen mag niet, maar áls je het dan zo nodig moet doen, doe het dan in stijl en op niveau. Iets waarmee je bij moeder de vrouw kunt thuiskomen. Bijvoorbeeld een magnetron vol diamanten van Gassan, niet een paar armzalige gasflessen waar een mens uiteindelijk alleen maar boertjes van kan laten.
JohnN
-3-  JohnN:
Onze heren Fred Teeven en premier Mark Rutte zijn m.i. totaal de verkeerde richting ingeslagen door vormen van eigenrichting te gaan propageren door straffeloosheid te beloven aan mensen die de term "passend geweld" niet kennen en zeker niet interpreteren. Zelfs als je - zoals Theo hier voorstelt - de hardhandigheid in verhouding wil laten zijn met de waarde van het gestolen goed, vind ik dit laakbaar. Daar hebben we immers ooit - lang geleden - voor bedacht dat politie en justitie nodig zijn. Die mensen zijn ervoor opgeleid en krijgen er redelijk voor betaald ook nog.
Door te laten doorschemeren dat je niet moeilijk zal doen over een arm of beenbreuk open je een wijde horizon van misdragingen door mensen die van nature al uitgerust zijn met het z.g. "korte lontje". Weten zij veel van "proportioneel geweld"?
Dergelijk bestuurlijk gedrag past in de tendens van de hedendaagse maatschappij die sterke kenmerken vertoont van terug naar de jungle: het recht van de sterkste. Als je om een of andere reden tot de zwakken behoort in zo'n maatschappij ben je niet te benijden.
Suffie
-4-  Suffie:
Theo, daar heb je gelijk in. Het verschil tussen het toebrengen van wat blauwe plekken en het (ongewild) laten overlijden van iemand kan in de praktijk echter heel dicht bij elkaar liggen... Voor wat betreft die flessen: het schijnt dat er op die gasflessen een belachelijk hoog bedrag aan statiegeld zit en dat er voldoende innemers zijn die niet al te precies kijken waar inleveraars hun flessen vandaan hebben.

John, allereerst lees ik nergens dat Teeven en Rutte straffeloosheid beloven, zelfs het door laten schemeren heb ik gemist. Het enige dat Teeven heeft geregeld is dat iemand die zichzelf heeft verdedigd niet meteen in een politiecel wordt gedonderd.

Overigens, wat zou jij doen als je ziet dat iemand je toko loopt leeg te halen? Kies je:
a. Je helpt ze een handje, des te eerder zijn ze ook weer weg;
b. Je gaat met je armen over elkaar in de uitgang staan en spreekt de daders op luide toon aan over hun niet te tolereren gedrag;
c. Je doet net alsof je niets hebt gehoord en belt de volgende dag de Telegraaf op te vertellen hoe je buurt achteruit gaat;
d. Je pakt je GSM en belt de politie in de wetenschap dat ze toch niet komen.
JohnN
-5-  JohnN:
@Suffie: Mag ik zelf kiezen? Dan wordt dat dus optie e.
Ik was na sluitingstijd nog even iets aan het afwerken.
De buitendeur was nog open, de binnendeur zat op slot.
Ik moest even naar het toilet en hoorde voorin de zaak gerucht. Terwijl ik toesnelde was er een indringer bezig om over de balie te klimmen nadat hij kennelijk het schuifraam uit de sponning had gelicht. Ik riep luid: "Zeg wat ben jij van plan, zelfbediening of zo?!" De jongeman, Antilliaans uiterlijk kroop dezelfde weg terug die hij gekomen was en ik opende de binnendeur en stond daar oog in oog met hem.
optie e: Ik heb hem met geen vinger aangeraakt keek hem boos en onbevreesd aan en vroeg naar zijn naam en of hij er een gewoonte van maakte om te proberen vlak na sluitingstijd gratis spullen te graaien. Nee, dat deed hij niet, hij wilde alleen maar kijken of er ook nog iemand binnen was.
Toen moest ik toch een beetje lachen: "Of hij dacht dat ik onnozel was of zo?".
Op dat moment ging de buitendeur open en verscheen zijn maatje die op de uitkijk had gestaan. Daar schrok ik eerlijk gezegd een beetje van, ik dacht echt met een 1-mans operatie van doen te hebben, maar ik liet niets merken van angst of zo. "Ik denk dat ik de buitendeur nu even op slot draai en dan wachten we samen tot de politie arriveert!" zei ik.
"Wat ben je aan het doen joh, die man staat je steeds scherp aan te kijken, conjo", riep de uitkijk. De deur deed hij weer open en als een schicht vlogen ze samen weg een sprintje trekkend naar de hoek.
Niemand een schrammetje. Heterdaad zonder arrestatie helaas, maar ik ben geen superheld. Ik was natuurlijk niet van plan om te proberen die in een twee op één situatie in een halletje vast te houden maar het doen alsof hielp wel om ze snel kwijt te raken met achterlating van signalement.
Nee, geen honkbalknuppelslagen of woeste achtervolging, gewoon aangifte gedaan.
Zoals het hoort.
Suffie
-6-  Suffie:
Dapper, John. En educatief. Ik weet dan ook zeker dat ze daarna niet naar één van je buren gingen om diens winkel leeg te halen, zoiets heeft impact...
JohnN
-7-  JohnN:
@Suffie, eigenlijk voelde ik me niet erg dapper of zo, ik handelde puur intuïtief op zelfvertrouwen, ik wist immers: ik ben op eigen terrein - dat kan je een mentaal voordeel opleveren.
Eigenlijk was ik pas later de risico's van de situatie bewust en moest toen wel even een sterke kop koffie zetten om mijn rust te hervinden.
Het was een bedrijfsverzamelgebouw waar ik op dat tijdstip (tegen acht uur 's avonds) nog de enige aanwezige was. Ik runde een kleine groothandel op een verder vrij stil bedrijventerrein, werkte vaak nog eeb paar uurtjes door in de rust van een zwijgende telefoon. Maar sindsdien deed ik altijd na zes uur en op momenten dat er geen ander personeel bij de hand was de buitendeur op het veiligheidsslot.

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.