Home > > Internationale intrige op Nederlandse bodem in Puppet on a Chain (1971)

Internationale intrige op Nederlandse bodem in Puppet on a Chain (1971)

Filmrubriek

Tomas A. Dulfer schrijft maandelijks over film, en dan natuurlijk vooral film in relatie tot Amsterdam.

Puppet on a Chain (1971) opent met het shot van een cabriolet die uit de verte aan komt rijden over een provinciale weg. Uit de speakers van de autoradio klinkt het verslag van een Amerikaanse honkbalwedstrijd. Langs de kant van de weg staat een bord met de tekst 'L.A. 27 Miles' en ernaast twee lifters. De bestuurder van de auto is een man met zwarte leren handschoenen. Hij rijdt het grote erf van een boerderij op, stapt uit zijn auto, loopt naar binnen en schiet aldaar de drie aanwezige mensen dood. Na deze drievoudige hit draait hij de koperen gewichten van een wandklok en neemt ze mee.

Filmposter 'Puppet on a Chain'

[Klik voor hele afbeelding]

Het is voor de oplettende toeschouwer onmiddelijk duidelijk dat deze sequentie in Nederland is opgenomen. De stijl van de film is Amerikaans, de locaties bevinden zich in Nederland. Na deze confronterende openingssequentie start de optiteling onder het swingende geluid van de soundtrack, gecomponeerd door Piero Piccioni. Deze memorabele soundtrack wordt getypeerd door een klassiek big band geluid dat doet denken aan de stijl van componist Lalo Schiffrin en in het bijzonder de soundtrack van Bullitt (1968).

We zien de onderkoelde held van de film Paul Sherman (gespeeld door Zweeds acteur Sven-Bertil Taube) rokend in het vliegtuig zitten op weg naar Amsterdam om de moorden nader te onderzoeken. Sherman is de klassieke held naar het model van James Bond. Hij houdt zijn hoofd te allen tijde koel en zijn vechttechnieken laten zich het beste vergelijken met die van Dick Bos. Hij is een Amerikaan met een Nederlandse achtergrond en wordt speciaal naar Nederland gezonden om de drievoudige moord op te lossen. Ze blijken gepleegd door een huurmoordenaar in opdracht van een drugskartel, met een spoor dat leidt naar Amsterdam.

Er zijn een aantal elementen die deze film bijzonder maken. Allereerst dat het een productie is die geheel in Nederland is opgenomen, op enkele scènes na die in de Shepperton Studios in Engeland zijn gedraaid. Er is naast Amsterdam ook voor andere bijzondere locaties in Nederland gekozen zoals Muiden, Breda (Begijnhof) en Volendam. Omdat deze karaktervolle shots die Nederland goed en sfeervol typeren overheersen, krijgen de locaties in Nederland en met name Amsterdam een bijzondere rol in de film.

Muiderslot in Puppet on a Chain

Cameraman Jack Hildyard koos er voor om de achtergrond van de shots zo veel mogelijk te laten bewegen. Hij deed dit eenvoudigweg door bijvoorbeeld de dialogen op een rondvaartboot te laten plaatsvinden. Het zijn met name de achtervolgingsscènes die zorgen voor een reeks van prachtige locaties. Ze tonen een tijdsbeeld van Nederland in de jaren ’70 van de vorige eeuw en beelden die doen denken aan films van Ed van der Elsken. Een van de meest bijzondere locaties in de film is het kasteel Het Muiderslot in Muiden. Tijdens een speedbootachtervolging is ook het schilderachtige vuurtorentje Het Paard van Marken in het Markermeer te zien. De ontknoping vindt plaats in een van de pakhuizen op het Entrepotdok in Amsterdam, waar een van de schurken bungelt aan een ijzeren ketting…

Sven-Bertil Taube als Paul Sherman

Na mijn artikel over Amsterdamned (1988) mag de film Puppet on a Chain (1971), die zich in hetzelfde vaarwater begeeft, zeker niet nablijven. Sterker nog, het was deze film die de blauwdruk vormde voor de beroemde achtervolgingsscène per speedboten door de Amsterdamse grachten en zelfs de karakteristieke gele kleur van de speedboot is overgenomen.

Opvallend is dat deze boekverfilming van Alistair MacLean het regiedebuut was van Geoffrey Reeve, maar de ervaren regisseur Don Sharp werd ingehuurd voor zowel enkele aanpassingen in het script als het draaien van deze beroemde achtervolgingsscène. Het is niet met absolute zekerheid te zeggen, maar hoogstwaarschijnlijk was het ook de inspiratiebron voor een soortgelijke speedboot-achtervolging in de James Bond film Live and Let Die (1973). In dit laatste geval was het creatieve lenen wederzijds, want Puppet on a Chain sluit zowel stillistisch als thematisch aan bij de James Bond films uit de jaren ’70 van de vorige eeuw.

De link met James Bond gaat nog verder, want drie acteurs uit Puppet on a Chain speelden ook in James Bond films. Allereerst Alexander Knox, hier te zien in de rol van het Nederlandse hoofd van politie Col. De Graaf. Hij speelde ook in een korte scène in You Only Live Twice (1967) de president van Amerika. Daarnaast is een interessant feit dat hij ook in films speelde die een directe link met Nederland hebben zoals: Rembrandt (1936) waarin Knox debuteerde als figurant en Operation Amsterdam (1959). De schurk uit Puppet on a Chain genaamd Meegeren, vertolkt door de Poolse acteur Vladek Sheybal speelde ook in From Russia with Love (1963). Hij was een goede vriend van Sean Connery die hem vroeg de rol van Kronsteen, de meesterschaker te spelen. Tenslotte is acteur Michael Mellinger, die in Puppet on a Chain de Hotel Manager speelt, ook te zien in Goldfinger (1964). Hij speelde toen Kisch, een van de handlangers van Goldfinger die door Oddjob in Fort Knox over de railing werd gegooid.

Alistair MacLean stond erom bekend dat hij de klassieke ingrediënten in zijn populaire spionagethrillers gebruikte en Puppet on a Chain is hiervan misschien wel het meest archetypische voorbeeld. De film schittert door de klassieke eenvoud van zowel de plot als de archetypische personages. Helaas geen supersterren en weinig humor, romantiek en erotiek, hetgeen het succes van de film waarschijnlijk heeft ondermijnd. In Amerika was het geen groot succes, hooguit onder doorgewinterde fans spionagethrillers. In Europa werd het een culthit. Beluister de overweldigende soundtrack of bewonder de film die geheel gerestaureerd op DVD is uitgebracht door Scorpion Releasing.

Tomas A. Dulfer (Amstelveen, 1983), is filmwetenschapper. Hij studeerde Media en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam en voert de academische titels BA, MA. In zijn masterscriptie Martin Scorsese: Intertextual Auteur onderzocht hij het oeuvre van Martin Scorsese en voerde aan dat Scorsese beschouwd kan worden als auteur hoewel hij gebruik maakt van intertekstuele referenties. Hij is werkzaam op de filmset en als schrijver en was onder andere redacteur voor Nynade.


Reageer op "Internationale intrige op Nederlandse bodem in Puppet on a Chain (1971)"

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.