Home > > Kunst met Ambitie

Kunst met Ambitie

Rembrandthuis, binnenplaats - Foto: John Zwart.

Telkens als ik een tentoonstelling bezoek en die als heel boeiend ervaar voel ik de drang anderen op te wekken daar ook een kijkje te nemen. Zo besteedde ik in september aandacht aan de kleine expositie van 'Beelden aan Zee', gehouden in de Centrale Bibliotheek (Titel artikel: 'Publiekstrekker voor hoofddoekmeisjes'). Die was toen bijna voorbij, maar ze werd wegens groot succes verlengd met een maand. In het Rembrandthuis heeft u nu nog drie weken tijd (tot 19 januari) om Rembrandt als ambitieuze etser te bewonderen in een vergelijkende presentatie: 'Dat kan beter!'

Naast de schilderkunst was grafiek sinds de vijftiende eeuw tot in Rembrandt's tijd zeer populair geworden. In onze eeuw, waarin zelfs de ruimste museumbudgetten niet meer toereikend zijn voor aanschaffing van echt grote werken, glijdt ons een glimlach om de mond als we de prijzen horen die de oude meesters betaald kregen voor een pronkstuk. Toch was ook toen een schilderij een dure aankoop, dus kunstenaars maakten vaak houtsneden en gravures die gereproduceerd konden worden om daarmee een bredere kring van minder welgestelde kopers te bereiken.

Krassen met een naald vraagt heel andere vaardigheden dan het werken met penselen. We kunnen zijn ontwikkeling zien, naarmate Rembrandt zich hierin verder bekwaamt. Hij was een verwoed verzamelaar van prenten van tijdgenoten, maar ook van 15e-16e eeuwse kunstenaars die toen al als 'oude meesters' golden: Tiziano Vecelli ('Titiaan' 1487-1576), Martin Schongauer (1435-1491), Albrecht Dürer (1471-1528), Lucas van Leyden (1494-1533). Vóór zijn armoedeval na 1656 had Rembrandt duizenden prenten in zijn bezit. De werken van zijn bewonderde oude voorgangers gebruikte hij vooral om taferelen, symbolen of objecten over te nemen in zijn eigen werk. Dat kopiëren van situaties of details werd niet als inbreuk op het origineel gezien. Alle kunstenaars in Rembrandt's tijd maakten zich schuldig aan dit 'rapen'.

De moeder van Rembrandt, ets, Stadsarchief AmsterdamOf Rembrandt's gravures beter waren, daarover kan lang en veel gediscussieerd worden. Ze zijn vooral ànders, meestal luchtiger van opzet en realistischer. De oude prenten van de inspirators zijn veelal strakker en vertonen vaak zware contourlijnen. Rembrandt laat zich vooral zien als stijl vernieuwer. Bij figuren en portretten verraadt soms duidelijk, door de wisseling van profielzijde, dat hij werkte met een prentvoorbeeld. Bij het afdrukken van zijn gravure of etsplaat ontstaat er immers een spiegelbeeld op het papier.
In het werk onder inspiratie van tijdgenoten als Jan II van de Velde (1593-1641) en Jan Lievens (1607-1674) zien we onmiskenbaar dat het hier om wedijver gaat. Rembrandt van Rijn was een heel ambitieuze kunstenaar en streefde er naar om echt beter te zijn dan genoemde Jannen.

Steeds word ik weer hierin bevestigd: Rembrandt is als kunstenaar puur en realistisch en hij combineert dit met een voor die tijd origineel gevoel voor humor. Vergeleken naar onze tijd is hij als de fotograaf die fotoshoppen verguist, de werkelijkheid moet het zeggen en hoeft niet mooier te worden gemaakt. Zijn vrouwen en engelen zijn geen geïdealiseerde modellen en krijgen zo een ander soort schoonheid en kwetsbaarheid. En wat anderen storend vinden in het gewenste beeld en 't daarom weg laten zet Rembrandt er juist in: haveloze zwervers zijn echt haveloos en vooral vuil, in de prent van de Barmhartige Samaritaan laat hij op de voorgrond een straathond poepen.

Rembrandt, ets, Plassende boerenvrouwRembrandt's humor brengt zijn dagelijkse leefwereld dichter bij ons, waar anderen steriel blijven.
In zijn prent van de Omval vinden we, in de diepe schaduw van de oeroude knotwilg, nog juist zichtbaar een vrijend paartje. In een prent van een korenveld ligt er een monnik geknield. Wat hem tot knielen bracht verraden twee blote vrouwenbenen. Er liepen ook heel wat kleurrijke figuren rond in het 17e eeuwse Amsterdam: een volksvrouw heft zonder gêne haar rokken op en plast in de goot, een sjouwer knoopt zijn broek los en mikt zijn fikse straal. In het museum kocht ik de beide reproducties: 'pissend vrouwtje' en 'pissende man'. Prachtig om in te lijsten voor op mijn wc deur.

''Rembrandt en de oude meesters – Dat kan beter!'' Tot 19 januari 2014.
Expositie met veel vergelijkende leenstukken van andere musea, o.a. het Rijksmuseum.
Museum Rembrandthuis, Jodenbreestraat 4, Amsterdam.

Rembrandt: Monnik in het graanveld

Reageer op "Kunst met Ambitie"

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.