Home > > Metgezel

Metgezel

Bij het heengaan van Leo Vroman, dichter en wetenschapper – Gouda 1915 - Fort Worth, Texas. USA 2014

Leo Vroman (1915 - 2014) - Foto: Wikipedia

Zaterdagavond plaatselijke tijd overleed in Fort Worth (Texas, USA) de Nederlandse dichter en wetenschapper Leo Vroman. Aanstaande vrijdag houdt zijn Amsterdamse uitgever Querido een afscheidsbijeenkomst in De Nieuwe Liefde aan de Da Costakade. Vanaf 17.00 uur dragen verschillende Nederlandse dichters de gedichten van Vroman voor. Op diezelfde dag wordt Vroman in Fort Worth gecremeerd. John Zwart schreef een in memoriam voor de beroemde dichter.

Al heel lang ben ik poëzieliefhebber. Al lang voordat ik er zelf maar aan dacht om ooit zelf iets te schrijven. De poëzie bracht je dichtbij dingen waar je anders niet gemakkelijk bij kan komen, sommige waren zelfs met woordenvloed niet benaderbaar.
Voor een kind kon dat ook verontrustend zijn. Heel ver terug gaand, misschien was ik zeven jaar of daaromtrent, herinner ik me het gedicht van P.N. van Eyck 'De tuinman en de dood' te lezen. Ineens besefte ik dat ieder leven de onvermijdelijkheid van de dood in zich draagt. Daar denk je op die leeftijd maar liever niet aan, want het past niet in de geest van een kind dat eigenlijk alleen maar groter, ouder worden wil.

Later, op zee, met een volwassen brein, nou ja volwassen... heb ik het heelal ervaren. Dat was anders dan wat je op school had geleerd: de sterrenbeelden in hun schijnbaar vaste plek en wentelend als geheel. Bekende sterren als hulpmiddel om je positie te bepalen. Zelfs als je op de brug de tabellen hanteerde, de hoogtemetingen naar een paar kruisende lijnen op de zeekaart herleidde, was dat vooral een technisch gegeven wat hoorde bij de routine van de wacht.
Maar in de nacht buiten staan, in de volslagen duisternis bij nieuwe maan, iets wat alleen nog maar midden op de oceaan bestaat – dat is anders. Kijk omhoog, vergeet het schip, ervaar het heelal en besef je eigen plekje daarin. Daar hoef je geen Wubbo Ockels of André Kuipers voor te zijn, God nee, laten we de astronauten niet massaal willen navolgen.
Zo leer je het leven niet als een enkele reis richting dood te zien. Het is helemaal geen reis, maar een momentopname. De dood is je trouwste metgezel die je met de jaren nadert, maar dat is geen beletsel om het leven te leven, het is immers maar een momentopname.

Leo Vroman was geen astronaut, zelfs geen astronoom, maar bioloog. Daarnaast in de eerste plaats een dichter. En als zodanig bezig met de dood. Dat hoeft geen beletsel te zijn om te leven, want dat deed hij voluit met al zijn zintuigen, vooral de laatste tien jaren in voortdurend besef dat elk opstaan in de ochtend het laatste kon zijn.
Ik schreef vaak over door mij bewonderde kunstenaars die stierven. Zij hadden hun laatste ochtend opstaan achter zich. En altijd was daar nog Leo Vroman. Sinds hij de Koninklijke KANTL prijs kreeg in 2010 in Antwerpen dacht ik elk jaar: de dood is Leo vergeten! Als 'Engelandvaarder', een mensenleven geleden, was hij zelf het lot ontglipt. Maar zou nu dan toch werkelijk één keer iemand door zijn trouwste metgezel vergeten zijn?
Leo werkte tot zijn laatste dag en stond vol in het leven samen met zijn vrouw Tineke – onnavolgbaar?

Uitstel van het einde

Het advies in dit stakkergebouw
is: Blijf zo lang mogelijk bezig,
maar ik neem dat niet zo nauw
en ben dus flakkerend aanwezig.

Zo voel ik mij soms naar buiten zweven
als ik naar ons uitzicht kijk,
en ben, Bezig, dan weer even
in twee kamers tegelijk.

Dan weer, graag bij bliksemlicht,
moet ik nodig een gedicht
en ben een vleugelsinterklaas,
een onweerbare huispoweet
van fladderend meesterwerk, helaas
niet wetend hoe het onweer heet.

Duikelend schaam ik mij dan weer
voor mijn vlegelachtigheid
en de draad noodlottig kwijt
schrijf ik mij neer.

Leo Vroman (C) Uitgeverij Querido, Amsterdam.

Leo Vroman schreef in mei 2011 voor het literair tijdschrift Tirade op verzoek alvast zijn eigen overlijdensbericht.


Een reactie op "Metgezel"

JohnN
-1-  JohnN:
Er staan 250 stoelen in de ''grote zaal'' van De Nieuwe Liefde. Dat was niet genoeg. Ook het balkon was vol, de laatkomers hebben genoegen moeten nemen met staanplaatsen. Vrijdagmiddag 17:00u nam Amsterdam en Nederland afscheid van Leo Vroman op dezelfde middag dat zijn crematie plaatsvond in Fort Worth, Texas. Het was Huub Oosterhuis, met zijn 80 jaar ook al een ''éminence grise'' in dichtersland die de hoofdrol had. Verder hoorden we vriend en VSB Poëzieprijs winnaar Antoine de Kom en Lilian Goncalez die zich sterk geïnspireerd voelden door Vroman's gedichten zijn meeste geliefde werk lezen. Onder het toeziend oog met een glimlach van de overledene, die met zijn 98 jaren meer dan wie dan ook voorbereid was. Zijn allerlaatste gedicht:

Einde

Hij lijkt vast minder erg
die lief bijeengebrachte
hoop spaanders van mijn gedachten -
op mij dan op een berg.

Waar zal die laaiende gestalte
van mij dan uit bestaan
en waar kwam die al te late
eerste vonk vandaan?

Leo Vromans, 10 februari 2014

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.