Home > > Alice in den Städten (1974)

Alice in den Städten (1974)

Filmrubriek over films met een relatie tot Amsterdam

Alice in den Städchen/Alice in the Cities (1974)

Alice in den Städten/Alice in the Cities (1974) - Klik voor hele afbeelding

Alice in den Städten is een Duitse roadmovie. Alleen al om het feit dat een roadmovie iets typisch Amerikaans is, illustreert deze benoeming precies wat regisseur Wim Wenders in deze film wil laten zien: de invloed van de Amerikaanse cultuur op de Europese.

De film opent met het shot van een Amerikaans strand. De protagonist Philip Winter (Rüdiger Vogler) zit in het zand onder een grote houten strandpromenade en maakt foto’s van zijn uitzicht op de branding. Dan stapt hij in zijn auto en rijdt van de ene naar de andere plek. Diners, rockmuziek, grote auto’s en motels domineren het scènes die hierop volgen. Vanaf dit moment is de toeschouwer constant met de personages on the road.

Philip heeft van zijn hoofdredacteur in New York de opdracht gekregen over het Amerikaanse landschap te schrijven en hoewel hij heel veel foto’s heeft gemaakt staat er nog geen letter op papier.

Op zijn weg terug van New York naar München ontmoet hij het kleine meisje Alice van Dam (Yella Rottländer) en haar moeder op het vliegveld. Er gaat geen vlucht direct naar Duitsland, alleen naar Amsterdam. „Nou daar zijn we allang niet meer geweest” roept Alice in het Nederlands, ze hebben er vroeger gewoond. Alice wordt door haar moeder bij Philip achtergelaten en spreekt af dat ze elkaar weer in Amsterdam zullen ontmoeten. Zo begint de gezamenlijke reis van Philip en Alice. De jonge Yella Rottländer speelt bijzonder goed en doet sterk denken aan de actrice in de titel rol van Alice in Wonderland van regisseur Jan Švankmajer, de beste verfilming van het bekende verhaal van Lewis Carroll.

Amsterdam: Schiphol en een rondvaartboot
In de film zitten shots van een oud Schiphol Airport Amsterdam, het IJ en de grachten van Amsterdam vanuit een rondvaartboot. Het oude Schiphol Centrum zien we van buiten en van binnen. In 1974 was Schiphol nog kleinschalig. Het was de tijd dat er nog hooguit twee pieren waren. Philip en Alice lopen op het rollend trottoir op de luchthaven Schiphol op weg naar hun hotel. In een totaalshot zien we het hotel waar ze verblijven: het haakse gebouwencomplex aan de Schipholweg waar nu ibis Schiphol Amsterdam Airport zit. In de hotelkamer hangen geen gordijnen, maar kunnen de ramen door middel van schuifpanelen worden gesloten. Opvallend is dat de beschildering van deze panelen ook weer een Nederlands landschap laat zien.

Knipogen
Philip en Alice wachten op de bus bij een bushalte langs de weg in een slijkerige berm. We zien op de achtergrond oneindig laagland, rijen bomen en zwart-witte koeien: het Holland van Hendrik Marsman. Philip kijkt om zich heen. Er volgt een point-of-view-shot van een desolate weg die leidt naar een molen. Ervoor staat een hek met een groot bord waar op staat: "northwest". Een duidelijke knipoog van Wenders naar de beroemde scène uit North by Northwest van Alfred Hitchcock, waar Cary Grant in een evenzo desolate Amerikaanse rurale omgeving op de bus staat te wachten en uiteindelijk belaagd wordt door een sproeivliegtuigje.

Een minder opvallende knipoog zit in de scène waar Philip en Alice wachten op haar moeder op Schiphol Airport. De omroepster van Airport Information roept om: "Mr. Wenders coming from New York is requested at the Airport information desk…"

Amerika in Europa
Door de mise-en-scène en mede doordat de film in zwart-wit is gefilmd, lijken de plekken en landschappen van Amerika, Nederland en Duitsland bijna inwisselbaar, maar zonder hun eigen karakter te verliezen. Ze lijken eerder iets aan elkaar toe te voegen. Het meest zichtbaar wordt dit op momenten waar Philip en Alice in een hoekje van een Chinees restaurant in Amsterdam zitten, met op de achtergrond Coca-Cola-reclame en een oude ventilator, of wanneer ze in een Duitse ijssalon zitten met in de hoek een grote Amerikaanse jukebox. Het is de zichtbare invloed van de Amerikaanse cultuur op plekken buiten Amerika die Wenders in deze film benadrukt.

Schilder, fotograaf, filmer
Wenders werd op 14 augustus 1945 in Düsseldorf geboren. Misschien was het juist zijn geboortejaar dat tekenend bleek voor de manier waarop hij tegen de Amerikaanse cultuur aankeek. Duitsland was bevrijd van de nazi’s, door een leger dat naast vrijheid ook Coca-Cola en hamburgers meebracht.

Wenders begon zijn carrière aanvankelijk als kunstschilder, en legde zich later toe op fotografie. Zijn wens om verhalen met beelden te kunnen vertellen en ieder vergankelijk moment op beeld vast te kunnen leggen, bleef hierdoor echter onvervuld. Dit deed hem besluiten om over te stappen naar het medium film, waarin dit wel mogelijk was. Door zijn achtergrond als kunstschilder en fotograaf, blijft in zijn oeuvre 'het beeld in dienst van het verhaal' prevaleren.
Wenders hield van Amerikaanse films, met name de films van Amerikaans filmregisseur John Ford, welke van grote invloed waren op zijn eigen werk. De films van Ford waren voornamelijk westerns waarin het beeld van het Amerikaanse landschap het beeld domineert.

In 1970 maakte Wenders zijn eerste studentenfilm: Summer in the City (1970). Hij behoorde tot Der Neue Welle ofwel The New Wave of La Nouvelle Vague; een moderne beweging filmmakers in de jaren ’50, ’60 en ’70 van de vorige eeuw met vernieuwende stijl en gemeenschappelijke thematische en stilistische kenmerken.

In 1977 maakte hij Der Amerikanische Freund met Dennis Hopper en Bruno Ganz. De film is een ode aan de Amerikaanse films noir en gebaseerd op het boek Ripley’s Game van Patricia Highsmith.

Regisseur Francis Ford Coppola was degene die Wenders naar Amerika haalde en de eerste film die hij aldaar maakte was Hammett (1982), een gestileerd hommage aan auteur Dashiell Hammett. De film werd door critici niet goed ontvangen, wat mede te danken was aan de problematische totstandkoming van de film.

Paris, Texas (1984) van Wim Wenders

Foto: Paris, Texas (1984)

Twee jaar later volgde de prachtige film en Wenders’ meesterwerk Paris, Texas (1984), prachtig gefilmd door Nederlands cameraman Robby Müller, met wie Wenders in totaal zes keer samenwerkte. Een roadmovie die zich temidden van de prachtige landschappen van Texas, Californië en New Mexico afspeelt. Gelukkig kreeg Wenders hiervoor de lof kreeg die hij verdiende.

Wenders keerde na zijn Amerikaanse succes terug naar Duitsland om Der Himmel Über Berlin (Wings of Desire) (1987) te maken. Het feit dat Wenders niet in Amerika bleef, maar naar zijn thuisland terugkeerde, benadrukt dat hij het Amerikaanse gevoel en zijn Duitse roots niet voor elkaar hoefde in te wisselen…

Alice in den Städten/Alice in the Cities (1974) Regie: Wim Wenders
Met: Yella Rottländer, Rüdiger Vogler, Lisa Kreuzer. Drama, 110 min.
Op dvd uitgegeven in Groot Brittanië door Axiom Films.


Reageer op "Alice in den Städten (1974)"

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.