Home > > De Lift (1983)

De Lift (1983)

Filmrubriek over films met een relatie tot Amsterdam

Terwijl ik dit schrijf zitten de opnames voor Prooi er bijna op, de nieuwste film van regisseur Dick Maas. Hij gaat over een ontsnapte bloeddorstige leeuw die slachtoffers maakt in Amsterdam. Reden genoeg voor een terugblik op zijn eerste horror-thriller en tevens speelfilmdebuut: De Lift, een Nederlandse filmklassieker die zich ook in en rond Amsterdam afspeelt. Het is een van mijn favoriete films.

De lift als moordmachine
"Take the stairs, take the stairs. For God's sake, take the Stairs!!!", zo luidt het bindend advies van de tagline van de film. Hoewel angst voor liften en kleine ruimtes een serieuze psychische aandoening is, zal menig toeschouwer hier na het zien van deze film ook wel even last van hebben. Een liftdeur die opengaat heeft bij nader inzien ook wel iets weg van de bek van een monster, wachtend op zijn volgende prooi die geheel uit eigen wil binnentreedt…

De plot draait om een aantal dodelijke incidenten in een flatgebouw die wijzen in de richting van de lift. Zou het zo kunnen zijn dat deze machine uit eigen beweging mensen vermoordt? Hoewel nader onderzoek van liftmonteur Felix Adelaar (filmdebuut voor toneelacteur Huub Stapel) aanvankelijk niets uitwijst, blijft de lift slachtoffers maken en leidt zijn obsessieve zoektocht naar de oorzaak, uiteindelijk tot een bloedstollende ontdekking…

Van de hand van Dick Maas!
De structuur van het scenario voor De Lift werd, bij wijze van hommage, door Maas afgekeken van Jaws (1975), een van zijn favoriete films. Ook de ijzingwekkende filmmuziek heeft iets weg van het centrale thema van die film en is tevens door Maas gecomponeerd en uitgevoerd op Roland Jupiter en Roland Juno synthesizers.

De dialogen van De Lift zijn, zoals al zijn films, doorspekt met typisch Amsterdamse humor. Een van de talloze voorbeelden is wanneer de ober in het restaurant van het gebouw tegen de gasten zegt: "De taxi kan elk moment hier zijn." Waarop een van de gasten antwoord: "Hier? Dan komt 'ie zeker met de lift?"

Zelfs de keuze van de acteurs en personages draagt bij aan het grappige karakter van de film. Enkele voorbeelden: de psychiater in het gebouw gespeeld door Serge-Henri Valcke heeft last van hoogtevrees in de lift, er zitten maar liefst vier personages in de film met de naam Kees, acteur Cor Witsche (de welbekende vertolker van Pipo de Clown) speelt de dagportier van het gebouw en de blinde man vertolkt door Onno Molekamp) heet meneer Vink… 

De Lift

Lift als ruimteschip
De cinematografie is van de hand van Marc Felperlaan, die meerdere films van Maas heeft gedraaid, waaronder AmsterdamnedFlodderDo Not Disturb en Down, de Amerikaanse remake van De Lift die ook door Maas werd geregisseerd. Een goed voorbeeld van de omineuze belichting en shots is te zien tijdens de titelsequentie. We zien de lift van onder uit het frame schuin naar boven voorbij komen. Door de langzame beweging van de lift, in combinatie met de synthesizer-muziek, de rozerode belichting en de groothoeklens krijgt de liftkooi iets weg van een groot ruimteschip, wat bijdraagt aan het mysterie. Naar eigen zeggen was de inspiratie hiervoor het openingsshot van de film Star Wars.

Spanningen
De Lift markeerde het begin van de filmcarriere van Huub Stapel en hoewel hij na zijn afstuderen aan de Toneelacademie van Maastricht louter acteerervaring had in het theater, wilde Maas hem koste wat kost voor de hoofdrol. Dit in tegenstelling tot producent Matthijs van Heijningen, die geen fiducie had in het talent van de debutant. De samenwerking tussen Maas en van Heijningen verliep gedurende de productie alles behalve soepel. De spanning tussen de twee liep op een gegeven moment zo hoog op, dat Maas door hem werd ontslagen (dit gebeurde geheel toepasselijk tijdens de draaidag in het gesticht). De volgende dag mocht hij echter toch terugkomen om de film af te maken. Het relatief kleine budget van 750.000 gulden, de krappe 32 draaidagen en de ruzies met producent Matthijs van Heijningen, mochten het succes van de film niet deren. Interessant is het slimme gebruik van "product placing". Te zien is de nieuwste camera van Sony, Drum shag, veel geld in de productiela heeft gezorgd. De film werd een wereldwijde culthit en ontving een Gouden Kalf voor beste regie en de Grand Priz du Festival du Film Fantastique d’Avoriaz in 1984.

Hoofd tussen de liftdeuren
In De Lift werd, ondanks de levensgevaarlijk ogende situaties, geen gebruik gemaakt van stuntmensen. In het licht hiervan wordt de scène waarin een nachtwaker gespeeld door Gerard Thoolen met zijn hoofd tussen de liftdeuren klem komt te zitten en uiteindelijk zijn hoofd verliest, des te huiveringwekkender. Deze scène werd achterstevoren gedraaid om de veiligheid van de acteur te waarborgen. Ook in deze scène ontbreekt de humor niet. Op het moment dat hij met zijn hoofd tussen de liftdeuren vast komt te zitten schiet de andere nachtwaker (gespeeld door de jonge Kees Prins) hem te hulp en vraagt: "Groene zeep, zal ik groene zeep halen?"… 

De Lift: groene zeep?

Filmlocaties in en rond Amsterdam
Het gebouw waar de monsterlijke lift zich in bevindt is het veertien verdiepingen tellende Kronenstede, gelegen aan de Laan van Kronenburg 14 te Amstelveen, net over de grens van Amsterdam. Leuk om te vermelden is dat telkens als er een exterieurshot van dit grote gebouw het beeld vult, het omineuze gekraai van een kraai te horen is: het symbool voor de dood. Het gebouw werd ontworpen door Walter Niehus, is in 1971 gebouwd en staat nog steeds. Interessant om te vermelden is dat de interieur-shots van de verschillende verdiepingen waar de lift te zien is, in werkelijkheid telkens dezelfde verdieping is die art-director Harry Ammerlaan door aanpassingen aan het interieur er net iets anders uit liet zien . De locatie van de openingsscène in het restaurant is gedraaid in restaurant De Kersentuin in Amsterdam.

Voor de locatie van het rijtjeshuis waar het gezin Adelaar woont is gekozen voor Zaandam.

De locatie van de redactie van De Nieuwe Revu, waar Mieke de Beer werkt is gelegen aan Bijlmerdreef in Amsterdam Zuidoost. In het shot waar Mieke uit de auto van Felix Adelaar (Huub Stapel) stapt is het kunstwerk De Kus (1982), van Jeroen Henneman (*1942) zichtbaar. Henneman zag de humor er wel van in en verleende toestemming om het in de film te tonen.

De locatie van de fabriek waar de liften worden gemaakt is de daadwerkelijke fabriek van Schindler liften in Den Haag. Het meest interessant is misschien wel de locatie van Rising Sun, het bedrijf dat het duistere besturingsmechanisme van de lift heeft gefabriceerd. Het gebouw van dit bedrijf staat namelijk temidden van een toentertijd nog kale zandvlakte, nu is aldaar Almere verrezen!

De Lift

Van een man in de schacht, naar een man in de gracht
De Lift werd vertoond tijdens het Cannes Filmfestival en was de eerste Nederlandse film die werd aangekocht voor een wereldwijde release door Warner Bros. Na De Lift maakte Maas zijn tweede succesvolle horror-thriller Amsterdamned in 1988. Door zijn filmsuccessen lonkte Hollywood en maakte hij in 2001 een Amerikaanse remake van De Lift getiteld Down (a.k.a. The Shaft). Naast het succes van de film is het interessant om te zien hoe het begrip Nederhorror (horrorfilms gemaakt in de Lage landen) min of meer ontstaan na de release van De Lift in 1983.

De Lift (1983) 95 min.

Regie: Dick Maas.

Producent: Matthijs van Heijningen.

Scenario: Dick Maas.

Director of photography: Marc Felperlaan.

Cast: Huub Stapel, Willeke van Ammelrooy, Josine van Dalsum, Piet Römer, Hans Veerman, Hans Dagelet, Siem Vroom.

De Lift is digitaal re-mastered uitgebracht op dvd.


vier reacties op "De Lift (1983)"

Suffie
-1-  Suffie:
In die periode was ik zowel woonachtig als werkzaam in de Bijlmer. Vlak voor de opening mocht ik een kijkje nemen in het 'Atlas' gebouw op de Hoogoorddreef waar de lift- en liftschachtscenes van deze film waren opgenomen. Ook heb ik me toen enorm vermaakt met de beelden van een dialoog tussen Stapel en van Ammelrooy, die plaatsvond in de caddy van de liftmonteur. De auto heeft drie keer de Bijlmerdreef op en neer moeten rijden omdat deze te kort was om de hele scene te dekken. Toen al was Maas niet zo van de details...
Herbert
-2-  Herbert:
Ik heb die film een paar weken na de première gezien. Wat me nog steeds bij is gebleven hoe ijzersterk de spanningsopbouw van De Lift was.
Arnoud
-3-  Arnoud:
Ontzettend leuk om al die details over de opnamelokaties te lezen.
Ronald M.Offerman
een mooi verhaal over een mooie film

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.