Home > > Turks Fruit (1973)

Turks Fruit (1973)

Filmrubriek over Amsterdam in de film

Turks Fruit

'Paul Verhoeven in Amsterdam, deel 2'

Turks Fruit is een van de belangrijkste en tevens beste bezochte films uit de Nederlandse filmcanon. Tijdens het Nederlands Filmfestival in 1999 ontving regisseur Paul Verhoeven een Gouden Kalf voor 'Beste Nederlandse Film van de Eeuw'.

Maar de start was moeilijk. Schrijver, schilder en beeldhouwer Jan Wolkers (1925-2007) en regisseur Paul Verhoeven (1938) ontmoetten elkaar voor het eerst in 1967 in Amsterdam. Tijdens deze ontmoeting legde Verhoeven Wolkers vergeefs een filmscenario van Serpentina’s Petticoat voor. Pas enkele jaren later zou een tweede ontmoeting, ditmaal voor de verfilming van Wolkers’ in 1969 gepubliceerde roman Turks Fruit, het tweetal pas met succes verenigen.

Bij vlagen autobiografisch
In Turks Fruit speelt Rutger Hauer speelt beeldend kunstenaar Erik Vonk. Hoewel er net als in het boek overduidelijk elementen van de persoonlijkheid van Jan Wolkers in het personage zitten is, in tegenstelling tot wat wat wordt beweert, het personage is niet volledig autobiografisch. Er zijn echter een handvol momenten in de film waarop Hauer bijna het evenbeeld is van Wolkers in uiterlijk en stem. Ook het wispelturige vrouwelijke hoofdpersonage Olga Stapels (Monique van de Ven) is gebaseerd op meerdere vrouwen uit het leven van Wolkers, met name zijn tweede vrouw Annemarie Nauta. De relatie tussen Erik en Olga is overladen met seks en haar vrijzinnige leven vormt een grote tegenstelling met het burgerlijke gezin waar ze uit voorkomt. De moeder van Olga wordt door actrice Tonny Huurdeman fantastisch neergezet als 'de schoonmoeder uit de hel'.

Wolkers, Verhoeven en God
De film opent in medias res nadat de relatie tussen Erik en Olga is stukgelopen. Hij probeert tevergeefs zijn verdriet met oneindig veel scharrels weg te vrijen. We zien twee achtereenvolgende liquidaties van Erik op Olga en haar nieuwe minnaar. Erik ligt deze macabere en koelbloedige fantasieën op zijn bed te bedenken. De soms macabere creatieve geesten van zowel Wolkers als Verhoeven worden hier in harmonie verenigd. Het is deze ongekuiste rauwheid, expliciteit en God die het oeuvre van Wolkers en Verhoeven verbindt.

Paul Verhoeven en cameraman Jan de Bont

[klik voor hele afbeelding]

Wolkers was erotisch expliciet in zijn romans, zoals Verhoeven (respectievelijk) met zowel erotiek als geweld in zijn films. Wolkers had een calvinistische achtergrond, maar brak in zijn puberteit met zijn geloof, omdat hij het niet eens was met wat er in de Bijbel stond. Dit tot groot ongenoegen van zijn vader die hem hiervoor het huis uit zette. In het oeuvre van regisseur Verhoeven is een belangrijk terugkerend thema zijn fascinatie met Jezus. Het meest sprekende voorbeeld is misschien wel zijn eerste Amerikaanse film Robocop (1987), waar het hoofdpersonage in bepaalde opzichten een metafoor is voor Jezus: hij wordt in het eerste deel van de film gekruisigd en herrijst in het tweede deel. Uiteindelijk loopt hij zelfs over water in de scène waar hij wordt geconfronteerd met zijn aartsvijand. Het meest grappige moment waarin religie in de film Turks Fruit terugkomt is misschien wel de scène waarin Erik tegen een van zijn scharrels zegt: "Ik naai beter dan God". Ook in de scène waar Erik langs de snelweg staat te liften staat er in grote letters 'ADAM' op zijn tas. Uiteraard wordt hier Amsterdam bedoeld, maar het lijkt er bijna op of hij een Eva zoekt om de liefde mee te bedrijven.

Amsterdam in Turks Fruit
Turks Fruit: ZomerdijkstraatInteressant om te vermelden is dat Jan Wolkers zelf een tijd lang in de atelierwoning aan de Zomerdijkstraat 22 in Amsterdam woonde (zie foto Rutger Hauer en Monique van de Ven hand in hand). In de film is de locatie van het atelier van Erik is in de Van Beuningenstraat, Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Hier is ook de bekende scène opgenomen waarin Monique van de Ven en Rutger Hauer in de regen zoenen en wijn drinken.

Amsterdam wordt in Turks Fruit bijna verbeeld als een Hof van Eden: de plek van de vrijzinnigheid en van de liefde. Dit beeld van Amsterdam als stad van de vrijheid wordt onder meer versterkt door het handheld camerawerk van Jan de Bont. Doordat de camera vrij lijkt te bewegen, wordt ook het realisme van de film vergroot. Ook de bekende gefloten melodie van Rogier van Otterloo en Trio Louis van Dijk draagt bij aan de vrije sfeer.

Enkele scènes met shots van Amsterdamse locaties:

  • In een van de eerste scènes zien we Erik lopen over het stationsplein voor het Centraal Station Amsterdam, op zoek naar een nieuw meisje. Blauwe en gele trams uit die tijd passeren de perrons. In een telefooncel staat een meisje te bellen en Erik versiert haar in gebarentaal door het glas. Te horen is de gefloten melodie van Rogier van Otterloo en Trio Louis van Dijk.
  • In een memorabele scène springt Erik zomaar achter in een voor het stoplicht stilstaande cabriolet van een meisje vlak voor het Victoria Hotel, gelegen aan het Amsterdamse Damrak 1-5 (zie de drie foto’s van de opnames aan de Prins Hendrikkade).
  • De locatie waar Erik en Olga trouwen trouwzaal van het voormalige stadhuis van Amsterdam aan de Oudezijds Achterburgwal, heden ten dage is daar Hotel The Grand gevestigd.
  • Vlak nadat ze zijn getrouwd fietst Erik met Olga op de bagagedrager slingerend en dwars over achtereenvolgend de Dam, het Rokin en de Vijzelstraat, Albert Cuypstraat. Wederom is de gefloten melodie te horen.
  • Erik loopt over het Damrak richting De Bijenkorf, we zien een klassieke grijze tram van het GVB passeren. De locatie van het restaurant in de Bijenkorf met op de achtergrond een uitzicht over de Dam en het Koninklijk Paleis.

Opnamelocaties buiten Amsterdam zijn onder meer: de scène in het Chinese restaurant, welke is opgenomen op locatie aan de Brinklaan in Bussum. De scènes in de Wastora-winkel van de ouders van Olga in Zaandam en tenslotte het ziekenhuis 'Vesalius’, dat in werkelijkheid een van de gebouwen van de Erasmus Universiteit van Rotterdam is.

Monique van de Ven en Rutger Hauer

[Klik voor hele afbeelding]

Turks Fruit geeft enerzijds een prachtig tijdsbeeld, maar is tegelijk tijdloos en universeel door thema’s als liefde en ziekte in de vorm van de noodlottige en genadeloze ziekte kanker. Dit laatste veranderde niet alleen de persoonlijkheid van Olga, maar gaf ook een andere richting aan het liefdespad dat, misschien wel het meest perfecte liefdespaar uit de Nederlandse filmcanon, bewandelde. Maar net als in het werkelijke leven: niets staat vast, het lot bepaalt.

Regie: Paul Verhoeven. Productie: Rob Houwer. Camera: Jan de Bont. Muziek: Rogier van Otterloo en Toots Thielemans.

Met: Rutger Hauer, Monique van de Ven, Tonny Huurdeman, Wim van den Brink, Hans Boskamp, Dolf de Vries, Manfred de Graaf, Dick Scheffer.

Turks Fruit is in Nederland op dvd uitgegeven door Indies Film.


twee reacties op "Turks Fruit (1973)"

Ronald M.Offerman
-1-  Ronald M.Offerman:
Een prachtige film en ook een geweldig boek.
Arnoud
-2-  Arnoud:
En laat ik toevoegen: een prachtige bespreking! Als cinebeet steek ik altijd heel veel op van Tomas' besprekingen.

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.