Home > > Meesterregisseur Martin Scorsese

Meesterregisseur Martin Scorsese

Ter gelegenheid van de tentoonstelling in EYE

You don't make up for your sins in church.
You do it in the streets. You do it at home.
The rest is bullshit and you know it.

-Martin Scorsese voice-over in Mean Streets (1973)

Still Martin Scorsese

Dit artikel dient ter inspiratie voor het werk van regisseur Martin Scorsese. Een tentoonstelling over zijn leven en werk is nu te bewonderen in EYE van 25 mei t/m 3 september.

Scorsese en film: een twee-eenheid

Scorsese (zijn naam wordt uitgesproken als skorseesie) en film vormen een twee-eenheid: het medium is een deel van hem gaan uitmaken. Hij heeft een ongeëvenaarde voorliefde voor het medium en is inmiddels een levende encyclopedie als het gaat om kennis hieromtrent.

Wat hem zo bijzonder (goed) maakt als filmmaker is dat hij het onnoemelijke aantal films, dat hij zag en waar hij bewondering voor koestert, tot uiting laat komen als hij onophoudelijk gepassioneerd over film praat of als hij zelf een film gaat maken. Vooral dit laatste is saillant detail, omdat hij veel van deze films visueel, technisch of thematisch laat terugkomen in zijn eigen oeuvre. Dit komt onder meer doordat hij de technieken van regisseurs die hij bewondert heeft bestudeerd en overneemt in zijn eigen werk. De films die hij bewondert vormen een leerstoel voor hem en als hij een film maakt staat er niet alleen de handtekening van Scorsese onder, maar in wezen ook die van alle filmmakers die hem hebben beïnvloed. Dit zorgt ervoor dat andere films doorleven in zijn eigen werk. Film inspireert, wordt geciteerd door nieuwe meesters als Scorsese, hetgeen ad infinitum doorgaat. Het gaat in het geval van Scorsese echter niet om het eenvoudigweg kopiëren van een mooie compositie of techniek. Hij gebruikt het werk van anderen alleen om bij de toeschouwer het (emotionele) effect van die techniek over te brengen. Dit beheerst Scorsese als geen ander.

Scorsese is een groot bewonderaar van bijvoorbeeld Akira Kurosawa, Alfred Hitchcock, John Ford, John Cassavetes en het Italiaanse neo-realisme. Met name het werk van regisseurs als Visconti, DeSica en Rossellini. Vier films die hem op zeer jonge leeftijd raakten en hebben beïnvloed zijn: Rome, Open City (1945), Paisà (1946), Shoeshine (1946) en Bicycle Thieves (1948). De invloeden van al deze films zijn terug te vinden in zijn eigen werk.

God, de bioscoop en alledaags straatgeweld

Scorsese werd geboren op 17 november 1942 in Flushing, Long Island, New York, als zoon van katholieke Catherine en Charles Scorsese van Siciliaanse afkomst. Later verhuisde het gezin naar Corona Queens en rond zijn zevende jaar naar de tweede verdieping van Elizabeth Street 241 in Little Italy, New York, waar zijn Siciliaanse grootouders ook hadden gewoond.

God, film en alledaags geweld vormde een drie-eenheid in de jeugd van Scorsese. Zijn leven speelde zich af tussen de katholieke kerk, de bioscoop en de straten van New York. Als jonge katholiek had Scorsese besloten dat hij later priester wilde worden. Scorsese werd door gezondheidsproblemen (ernstige astma) verplicht om veel binnen te blijven en sport en inspanning werden hem afgeraden. Om deze reden namen zijn ouders, of zijn oudere broer, hem als afleiding en vermaak geregeld mee naar de lokale bioscoop, waar hij de grote klassieke films zag die hem zouden inspireren en van film zijn grootste passie zouden maken. Op zijn elfde jaar (!) maakte Scorsese al een storyboard voor zijn eigen film getiteld The Eternal City. De film is nooit gerealiseerd, maar het storyboard van de jonge cineast is te bewonderen in de tentoonstelling. Zijn passie voor het geloof en zijn wens om priester te worden, maakte plaats voor een passie voor film en het worden van regisseur.

Tussen de kerk en de bioscoop bevonden zich de straten van New York en: het straatgeweld. Dit zou niet alleen een belangrijk derde element worden in zijn leven, maar ook in zijn oeuvre. Scorsese was soms dagelijks getuige van het genadeloze geweld in zijn buurt. Zijn premature ogen werden blootgesteld aan de meest gewelddadige incidenten op de straten die soms rood kleurden van het bloed…

Dit is de belangrijkste reden waarom Scorsese geweld nooit heeft vermeden in zijn films, maar het juist heeft omarmd en geaccepteerd. Ondanks de kritiek uit verschillende hoeken op zijn gebruik van expliciet geweld, beschouwt Scorsese het als iets dat bij de mens hoort en ook om die reden in zijn films moet zitten, als een noodzakelijk en onvermijdelijk kwaad. Om die reden komen zijn films soms aan als een mokerslag. Steven Spielberg, collega en vriend van Scorsese, zei ooit over het oeuvre van Scorsese: "My movies are whispers. Marty’s movies are shouts." Het extreme geweld dat Scorsese in zijn films gebruikt is alles behalve fijn om naar te kijken, maar het hoort bij de mens en dus bij zijn films. Het is aan de toeschouwer om daar lering uit te trekken. Zijn films worden, mede om die reden, dus vaak als shouts beschouwd in plaats van whispers. Dixit Scorsese:

"The violence in my films is not pleasant. You reap what you sow in the stories I’m trying to tell. And I don’t know any other way to show it. And there is also to deal with the very very dangerous aspect of that adrenaline one has is young that could be expressed many different ways in some sort of excitement whether it’s sexual excitement or violence or whatever there’s that danger that one has to know that’s part of what it is being human especially young. And that could go wrong. And when it goes wrong this could happen. […] That is the human condition and it’s tragic and it’s set up in such a way that it will do us in as a species if we don’t learn about it. I don’t put it up there for people to enjoy it, you know. And if they are enjoying it, they catch themselves enjoying it, and the characters pay for it, watch the characters pay for it. Particularly in Goodfellas. And in Raging Bull."

Scorsese staat misschien bekend om zijn geweld en 'shouts', zoals Spielberg dit verwoordde. Het tegenovergestelde, stilte, komt soms evenzo hard aan. In Raging Bull (1980) bijvoorbeeld gebruikt Scorsese juist een moment van stilte die in de boksring ontstaat voordat LaMotta zijn eerste klap incasseert. 

Filmfanaat, academicus, filmmaker

Hij studeerde af aan de New York University, na een Bachelor in Engelse taal en letterkunde volgde een Master in Film. Een van de belangrijkste dingen die Scorsese hier leerde was de kracht van het medium film. Citizen Kane (1941) van Orson Welles was de film die Scorsese bewust maakte van wat een regisseur doet. Hij bestudeerde vervolgens het werk van Welles en de manier waarop hij basiselementen van film hanteert: de mise-en-scène, camera en belichting: allemaal werd het zorgvuldig ingezet om een bepaald emotioneel of psychologisch effect over te brengen op de toeschouwer. Dit gaf Scorsese de visuele vocabulaire en grammatica om te leren 'spreken en schrijven' in filmtaal en zelf een meester te worden in het vak.

Al in 1959 maakte Scorsese zijn eerste korte film Vesuvius VI op 8mm film, dit besloot hij te doen na het zien van een film die hem inspireerde om zelf films te gaan maken. Hij maakte tijdens zijn studie twee korte films What’s a nice Girl Doing in a Place like This (1963) en It’s Not just You Murray! (1964), films waarin de invloed van de Franse nouvelle vague op de jonge Scorsese duidelijk zichtbaar werd. Al in zijn storyboard dat hij op zijn elfde jaar tekende, maar zeker ook in deze korte films zaten thema’s en technieken die in het oeuvre van Scorsese veelvuldig zouden terugkeren en daarmee deel van zijn signatuur zouden gaan uitmaken. Het meest karakteristieke voorbeeld is misschien wel het allereerste gebruik van de kleur rood in zijn derde korte, maar eerste film in kleur: The Big Shave (1967). In deze bijna surrealistische film zien we een man die zich voor een spiegel tot bloedens toe staat te scheren en maar niet kan stoppen. Het bloed sijpelt met het kraanwater door het afvoerputje (referentie aan een shot uit Psycho (1960) voor de filmkenners). De wastafel kleurt steeds meer donkerrood van het bloed en de film eindigt in een compleet rood beeld. Het was naar zijn eigen zeggen een metafoor voor de eindeloze Vietnam-oorlog.

Fantastische openingssequentie

In zijn eerste lange film Who’s That Knocking at my Door of: I Call First (1968) speelt Harvey Keitel het semi-autobiografische personage van Scorsese genaamd J.R., een New Yorker van Italiaanse komaf en filmgek, die verliefd wordt op een meisje (Zina Bethune), maar achter een geheim komt dat zij met zich meedraagt en een stempel zal drukken op hun toekomst als geliefden.

In de prachtige openingsscène zien we Catherine Scorsese, de moeder van Scorsese die vaker een rolletje krijgt in zijn films, een vijftal kinderen te eten geven aan een tafel. Van de vredige setting van de huiskamer verplaatst de camera zich naar de gewelddadige straat. We zien een vijftal jongeren, waarvan er een een stok achter zijn rug heeft, tegenover twee andere jongeren staan. We horen een aankondiging van het nummer Jenny Take a Ride van Mitch Ryder and The Detroit Wheels op de radio. Op het moment dat het nummer inzet begint een van de vijf op zijn opponent in te slaan. Hij rolt over straat op de maat van de muziek en krijgt een onophoudelijk pak slaag. Het woord 'KNOCKING' uit de titel van de film verschijnt toepasselijk als eerste groot over het beeld. Het markeerde meteen het weloverwogen gebruik van muziek als een van de belangrijkste elementen in het oeuvre van Scorsese.

Een studiofilm als moetje?

Het was regisseur cum 'King of b-movies' Roger Corman (1926) die Scorsese vroeg om een vervolg op Bloody Mama te regisseren, dit werd zijn eerste studiofilm voor Hollywood: Boxcar Bertha (1972). Zoals veel andere grote namen begon ook Scorsese zijn Hollywood-carriere in de filmstudio van Corman. Bijzonder om verschillende redenen. Enerzijds markeerde de film bijvoorbeeld het begin van een structuur die later in zijn gangsterfilms een grote rol ging spelen; namelijk die van de opkomst en ondergang van het gangsterpersonage. Anderzijds was het de kruisiging van het personage Bill die als iconografische element die de link legde met de katholieke achtergrond van Scorsese.

Over Boxcar Bertha (1972) wordt vaak gezegd dat het 'geen echte Scorsese is'. Omdat het een film was in opdracht van een studio, 'een moetje' voor Scorsese, en weinig van de typische Scorsese elementen bevat. De film mist zijn signatuur dus volgens menigeen. Dit is nonsens. Boxcar is pure Scorsese. Kijk bijvoorbeeld naar het gebruik van de de kleur rood, ook zijn cinefilie is erin terug te zien met referenties naar andere films en ook de cameravoering en kadrering zijn allemaal typisch Scorsese. Daarnaast zijn ook de Christus-symboliek (de hangende Carradine), het ultrageweld (gruwelijke schietpartij in de gevangenis) en het gebruik van muziek van groot belang. Dat is de overduidelijke signatuur van Scorsese.

De Mean Streets van New York

De eerste gangsterfilm die Scorsese zag was The Public Enemy (1931), een film die van grote invloed was op de gangsterfilms die Scorsese maakte. Zijn film Mean Streets (1973) betekende de doorbraak voor Scorsese en gaf hem de autonomie van een auteur met zijn onmiskenbare eigen stijl. Scorsese leerde Robert De Niro via Brian De Palma kennen en werkte na hun eerste samenwerking in Mean Streets veelvuldig met hem samen. De film was eigenlijk het tweede deel van zijn trilogie rondom J.R., het semi-autobiografische personage van Scorsese gespeeld door Keitel. Om een scène uit de film te noemen die ik om de zoveel tijd moet terugzien: de binnenkomst van Johnny Boy (Robert De Niro) in de rood belichte bar onder begeleiding van het nummer Jumpin Jack Flash in van The Rolling Stones. Prachtig!

"I am the films that I make" -Martin Scorsese

Spielberg en Scorsese, twee compleet verschillende regisseurs, maakten beiden deel uit van het zogenaamde New Hollywood, een beweging die eind jaren ’60 van de vorige eeuw ontstond. Het was een groep regisseurs die ook wel bekend stond als the movie brats. Na het falen van het Hollywood studiosysteem kwamen zij met een nieuwe stijl en aanpak en zorgden voor een opleving van de Amerikaanse cinema die van de jaren ’70 een gouden tijdperk maakte. Veel van hen hadden hun kennis van film op universiteiten geleerd en natuurlijk door heel veel films te kijken. Scorsese vormde een hecht groepje samen met vier vrienden en later legendarische regisseurs: Steven Spielberg, George Lucas, Brian De Palma en Francis Ford Coppola. Zij maakten persoonlijke en politiek geëngageerde films die een kritische noot vormde zonder een sociaal, economisch of politiek alternatief te bieden. Een een van de elementen die movie brats in hun oeuvre incorporeerden waren opvallende visuele referenties naar de grote meesters uit het filmvak waar zij bewondering voor hadden.

Scorsese en Tarantino

Enkele decennia later zou bijvoorbeeld Quentin Tarantino het 'lenen' van technieken en shots ook expliciet toepassen en incorporeren in zijn oeuvre. Om een voorbeeld te noemen dat direct betrekking heeft op Scorsese en Tarantino: in de documentaire die Scorsese over zijn vriend Steven Prince maakte, getiteld American Boy: A Profile of: Steven Prince (1978) beschrijft Prince tot in detail een situatie die hij had meegemaakt waarin iemand een overdosis kreeg en er een adrenaline moest worden toegediend om degene te redden. Quentin Tarantino zag de documentaire van Scorsese en verwerkte de anekdote bij wijze van een hommage aan Scorsese integraal in zijn script voor Pulp Fiction (1994). Het is de scène waarin de personages gespeeld door Eric Stoltz en John Travolta een adrenaline-shot moeten toedienen bij Uma Thurman. Steven Prince zelf is overigens ook even te zien in de rol van Easy Andy, het personage waar Travis Bickle (Robert De Niro) wapens van koopt in Taxi Driver (1976).

Martin Scorsese: intertextual auteur

Scorsese is dus constant in dialoog met internationale klassieke films waardoor hij zich laat inspireren. Hij is wat ik zou willen noemen een intertextual auteur, een combinatie van twee mediatheorieën die zich als water en vuur verhouden. De auteurstheorie gaat er namelijk van uit dat een regisseur de enige maker (een auteur) is van het werk en zijn camera als het ware gebruikt als een schrijver zijn pen (vandaar 'auteur'). Daarnaast is het zo dat een regisseur als Scorsese een bepaalde handtekening heeft door terugkerende stilistische en thematische elementen in zijn films. Ook zitten er in zijn films sterk persoonlijke elementen uit zijn leven.

Intertekstualiteit is het refereren aan bijvoorbeeld films die al bestaan door bijvoorbeeld een shot te kopiëren. Zoals gezegd laat Scorsese zich als filmmaker graag inspireren door het werk van grote meesters (teksten in brede zin) waar hij bewondering voor heeft. Een bewijs hiervoor is dat het gebruikelijk dat Scorsese met de cast en crew van een film die hij gaat maken van tevoren een viewing heeft van films die hij bewondert en in zijn nieuwe film wil laten terugkomen in bijvoorbeeld sfeer of look. Voor Shutter Island (2010) liet Scorsese zich inspireren door onder meer Shock Corridor (1963) en de oude horrorfilms van RKO-producent Val Lewton. De cast en crew keek samen met Scorsese ook naar de film Laura (1944). Allemaal bedoeld om zo de stijl en sfeer te absorberen voor Shutter Island.

Shutter Island
Shock Corridor
 Shutter Island (2010)  Shock Corridor (1963)
Shutter Island
Shock Corridor
Shutter Island (2010) Shock Corridor (1963)
The King of Comedy
Il Conformista
The King of Comedy (1982) Il Conformista (1970)

Deze intertekstuele referenties naar ander werk uit bijvoorbeeld literatuur, de schilderkunst en film zijn gebruikelijk in het werk van Scorsese. Een voorbeeld uit de schilderkunst is de chiaroscuro belichting van bijvoorbeeld Caravaggio en met name de compositie van zijn De roeping van Matteüs en Avondmaal in Emmaüs die Scorsese inspireerden voor de scène waar Robert De Niro de rood-verlichte bar binnenloopt in Mean Streets (1973). Maar zeker ook voor het shot van de maffialeden aan tafel (Laatste Avondmaal) in Casino (1995):

Casino
Avondmaal in Emmaus
Casino (1995) Avondmaal in Emmaüs
van Caravaggio (1601-1602)

Scorsese kan dus worden beschouwd als 'auteur' vanwege de herhaling van persoonlijke, stilistische en ideologische elementen in zijn werk. Zijn werk vormt anderzijds een collage van stijlen en technieken die zijn afgekeken van meesterwerken die hij bewondert en die hij bij wijze van hommage in zijn werk incorporeert. Dit maakt hem naast auteur tot een artistic mediator.

De mimiek van De Niro en Sunshine of Your Love

Scorsese was groot bewonderaar van het regieduo Michael Powell and Emeric Pressburger. Een van zijn dierbaarste bezittingen zijn de originele rode schoentjes uit een van hun films The Red Shoes (1948). Deze zijn ook te bewonderen in de tentoonstelling! Een voorbeeld van visueel element dat hij leende uit hun film The Tales of Hoffmann (1951), een van zijn favoriete opera’s geregisseerd door Powell en Pressburger, is de mimiek van De Niro in Goodfellas (1990).

De inspiratie is afkomstig uit een scène uit The Tales of Hoffmann (1951) waar acteur Robert Helpmann tussen twee zwaardvechtende mannen in staat op een gondola. Helpmann grijpt een sleutel uit de hand van de verliezende zwaardvechter en geeft deze aan de winnaar. Terwijl hij dit doet heeft hij een duivels subtiele mimiek in zijn gezichtsuitdrukking. Het is een heel korte scène maar dit was de inspiratie voor Scorsese voor de klassieke scène waarin Robert de Niro terwijl hij een sigaret rookt, in stilte besluit om Morrie te vermoorden. Allemaal af te lezen aan zijn gezicht! In de originele scène is de soundtrack een barcarolle (Belle nuit, ô nuit d’amour), in Goodfellas is het Sunshine of your Love van Cream. De uitdrukkingen en gebaren van Helpmann zie je allemaal terug op het gezicht van De Niro in Goodfellas. Het interessante aan dit voorbeeld is dat Scorsese aan de ene kant elementen gebruikt uit een tekst die reeds bestaat (intertekstueel) en aan de andere kant deze tekst dusdanig eigen maakt door bijvoorbeeld het verschil in muziek en setting waardoor het weer typisch en onmiskenbaar Scorsese wordt (auteur).

Lessen van Hitchcock

Een voorbeeld van een techniek die Scorsese heeft geleerd van Alfred Hitchcock, door goed naar zijn films kijken, is op welk moment de camera moet bewegen in een dialoogscène. Scorsese: "Watch Dial M For Murder, Hitchcock. Watch the dialogue scenes you can see him changing the camera positions at certain points in time. And then you go back and say: why at that point in dialogue, I see, you know, a subliminal implication of some sort where he’s intensifying the drama". Dit is geen imitatie, maar een les die hij heeft geleerd, door films te bestuderen en deze technieken te absorberen.

Kleur

De kleur die Scorsese het meest effectief en vaak gebruikt in films draagt hierdoor inmiddels zijn naam: 'Scorsese rood'. Kleur betekent volgens Scorsese emotie. Kijk bijvoorbeeld naar de kleur geel die hij gebruikt in The Age of Innocence (1993), of de kleuren rood en blauw die elkaar afwisselen in Cape Fear (1991). Dit heeft hij allemaal geleerd van de film Black Narcissus (1947) in de scène waarin Kathleen Byron flauw valt in een point-of-view shot zien we het beeld rood worden, dan zwart en als ze ontwaakt blauw.

Cape Fear (1991)
Black Narcissus (1947)
Cape Fear (1991) Black Narcissus (1947)

Montage en muziek

Sinds Raging Bull (1980) verzorgt Thelma Schoonmaker de montage van al zijn films. Deze film en The Aviator (2004) ontvingen Oscars voor beste montage. Goodfellas (1990), Gangs of New York (2002), The Aviator, The Departed en Hugo werden hiervoor genomineerd. Een kenmerk in de montage van zijn films is dat beelden zonder geweld, doorgaans snel worden opgevolgd door beelden met geweld. De toeschouwer krijgt op die manier de kans niet om weg te kijken.

Ook de muziek die Scorsese gebruikt in zijn films varieert van bijvoorbeeld The Rolling Stones tot Motown tot Klassieke muziek. Vaak filmt Scorsese de scènes met muziek op de set. Er zijn twee redenen hiervoor. De eerste is de film The Tales of Hoffmann (1951), waardoor Scorsese geïnspireerd raakte om dit te doen. De tweede is dat de gewelddadige incidenten die Scorsese met eigen ogen zag in zijn buurt in New York vaak op de achtergrond muziek te horen was, uit de ramen van mensen uit de buurt. Het gebruik van muziek in zijn films heeft dus zowel een oorsprong in films als een autobiografische oorsprong. Omdat dit een terugkerend element is in zijn films maakt het deel uit van hem als auteur.

Op het thematische en ideologische vlak zijn er enkele elementen te noemen die Scorsese vaak laat terugkomen in zijn films. Sporen van zijn wortels en interesses zijn makkelijk te bespeuren in zijn werk: New York, zijn Italo-Amerikaanse wortels, zijn katholieke opvoeding, zijn kennismaking met straatgeweld, zijn cocaïneverslaving, zijn liefde voor historie en kunst, maar bovenal: zijn liefde voor film. Thematisch ligt de nadruk in zijn films op religie en misdaad.

Zijn personages zijn vaak mannelijke eenlingen vol woede, (katholiek) schuldgevoel en zelfhaat die in een moreel-ethisch conflict met zichzelf zitten. Het feit dat hij zelf al op jonge leeftijd priester wilde worden, maakt dit tot een autobiografisch element. Deze personages ondergaan vaak een morele les. Kijk bijvoorbeeld naar de drie leden van het fragiele gezin Bowden in Cape Fear (1991) die alledrie met een eigen morele complexiteit en achtergrondverhaal rondlopen. Max Cady (Robert De Niro) wil wraak nadat hij 14 jaar heeft vastgezeten door toedoen van zijn advocaat Sam Bowden (Nick Nolte) en doet dit door hem en zijn gezin een les te leren.

Cape Fear

Cape Fear (1991) was een remake van de gelijknamige film uit 1962. Beide films zijn gebaseerd op het boek The Executioners van John D. MacDonald. Zowel het boek als beide films draaien rond thema's van wraak en verlossing. Het script van de film was aanvankelijk bedoeld voor regisseur Steven Spielberg, en Scorsese vond dit te zwart wit. Het geeft aan dat Scorsese voorkeur heeft voor personages die zich begeven in een moreel-ethisch grijs gebied. Er zit ook een groot verschil tussen het origineel en de remake. In de film uit 1962 is de familie Bowden een ideale familie en Sam Bowden (gespeeld door Gregory Peck) respectabele echtgenoot en advocaat. In de versie van Scorsese daarentegen is Bowden (Nolte) een moreel ambigu personage met een grijs verleden vol verraad en overspel. Ook de echtgenotes verschillen in de twee films. In het origineel is Peggy Bowden (Polly Bergen) geheel vrij van psychologische problemen, in de versie van Scorsese is ze seksueel gefrustreerd. Om maar te zwijgen over hun dochter Daniëlle, die in de versie van Scorsese een adolescent is die absoluut niets wil weten van de autoriteit van haar ouders.

Cape Fear (1991)
Cape Fear (1962)

Een duidelijk verschil in familierelaties in de twee versies van Cape Fear ’91 en ’62.

Kort samengevat is het moreel kompas van de versie van Scorsese geheel anders dan in het origineel. Er is geen duidelijke scheidslijn tussen goed en slecht, de personages zijn complexer. Het is een sprookje met een moreel dilemma als basis, dat is precies wat Scorsese aantrok het tot het project. Het zelfbeeld van Cady (De Niro) is dat hij superieur is aan de rest van de personages. Een wreker die de wil van God uitvoert (Vengeance is mine said the Lord).

Filmbehoud als missie

Scorsese belichaamt de films die hij maakt en bijna alles wat hij zegt heeft op betrekking op film. Conservatie van cinema wereldwijd is een missie van Scorsese, die om deze reden 'The Film Foundation' oprichtte in 1990 en meer dan 750 films restaureerde en vertoont op festivals en in musea. Voor zijn 'World Cinema Project' restaureerde hij 28 films uit 20 landen. Hij hoopt dat door zijn inzet op dit vlak zowel het erfgoed van de Amerikaanse film als de diversiteit en rijkdom van de internationale film behouden blijft voor toekomstige generaties. Daarnaast heeft hij ook een didactische functie binnen het filmlandschap. Een door hem persoonlijk opgestelde lijst van 85 films die iedere filmstudent gezien moet hebben getuigt hier van!

Scorsese en Amsterdam

Scorsese was in Amsterdam in 1968, bezocht poptempel Paradiso die net was gekraakt en het was regisseur Pim de la Parra die Scorsese aan de telefoon voorstelde aan componist Bernard Herrmann. Scorsese bewonderde Herrmann, met name om de vele legendarische soundtracks die hij componeerde voor Alfred Hitchcock. Herrmann besloot de soundtrack voor Taxi Driver te componeren, een van Scorsese’s beste films. Het meest bijzondere was misschien wel dat Scorsese van New York in die film een personage maakte. Je voelt New York en alles wat er gebeurt in de stad als je de film kijkt. Taxi Driver werd voor 1 miljoen gemaakt in veertig dagen en nachten in New York. Het paranoïde element komt misschien wel het meest tot uiting in de klassieke (geïmproviseerde) scène waar De Niro tegen zichzelf praat: "You talkin’ to me?".

The Color of Money

Filmrecensent Roger Ebert, die persoonlijk bevriend was met Scorsese, gaf een slechte recensie van The Color of Money. Iets wat Scorsese niet goed kon verteren. Als voorbeeld van enkele van de kwaliteiten van de film die Ebert onbenoemd had gelaten zei Scorsese exemplarisch: "Kijk bijvoorbeeld naar het fantastische camerawerk van Michael Ballhaus". Dit moet ik hem nageven. Er zijn een aantal scènes uit het oeuvre van Scorsese die ik telkens, meerdere malen per jaar moet herzien. Een van deze scènes komt uit The Color of Money (1986). Het is de scène waarin Fast Eddie Felson (Paul Newman) aan de bar eigenaresse Janelle (Helen Shaver) probeert te versieren en haar wat Whiskey-flessen probeert te slijten. Felson houdt een betoog over het geheim van goede whiskey. Er is echter iets wat hem constant weer en in meerdere mate uit zijn verhaal afleidt: het poolspel van Vincent (Tom Cruise) achter hem. Dit is waar de passie van Felson ligt en hij wordt juist hierom afgeleid. Subliem camerawerk van Michael Ballhaus en montage van Thelma Schoonmaker laten in een scène precies datgene zien waar het om gaat. Tijdens de scène is het nummer One More Night van Phil Collins hoorbaar en klinkt steeds prominenter, Felson loopt naar de pooltafel en laat zich betoveren door het spel waar zijn passie ooit lag. In een woord betoverend. 

Silence

Zijn meest recente film is Silence, gebaseerd op het boek van Shūsaku Endō. Scorsese kreeg het boek van Paul Moore, die The Last Temptation of Christ, ondanks de vele ophef die de film veroorzaakte, ’Christologisch correct' vond. Scorsese las het boek pas later. Hij liep vijftien dagen uit met Goodfellas en Kurosawa wachtte in Japan op Scorsese, die hij had gevraagd om de rol van Van Gogh te spelen in een van de acht korte films in Dreams. Scorsese las het boek in de trein vanuit Tokyo naar Kyoto en zag er later een film in, sindsdien heeft hij het project geprobeerd te realiseren. De film draait om het geloof van het individu. Iemand moet zelf het geloof hebben om te kunnen geloven, dat kan de kerk niet doen.

T.B. Sheets

Een van mijn favoriete openingssequenties uit het oeuvre van Scorsese is misschien wel die van Bringing Out the Dead (1999), waarin eerst de Paramount- en Touchstone-logo’s verschijnen met op de achtergrond de rumoerige geluiden van New York en de tekst 'This film takes place in New York in the early ’90s'. Direct hierna zet het nummer T.B. Sheets van Van Morrison in en precies op het moment wanneer de mondharmonica in het nummer te horen is, komt een ambulance met zwaailichten het frame binnenrijden, de mondharmonica vormt het missende geluid van de sirene: een perfecte, enorm verslavende mix.

Op dit moment is Scorsese druk bezig met de productie van zijn nieuwste film The Irishman, om deze reden kon hij niet op de opening van de tentoonstelling in EYE aanwezig zijn. Wel had hij een videoboodschap opgenomen welke werd vertoond.

De prachtige overzichtstentoonstelling Martin Scorsese - The Exhibition, over zijn werk, leven en passie is nu te zien in EYE van 25 mei t/m 3 september 2017. Mis deze niet!


Reageer op "Meesterregisseur Martin Scorsese"

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.