Home > > Het echte Amsterdam versus het imaginaire Amsterdam

Het echte Amsterdam versus het imaginaire Amsterdam

Filmrubriek

Filmopname in gracht

Amsterdam, de stad waarin ik woon en werk, is steeds vaker de opnamelocatie voor een nationale of internationale film. Mede door een fiscale regeling waardoor filmmakers tot 35% van de productiekosten terug kunnen krijgen, is het steeds aantrekkelijker voor buitenlandse filmproducties om een deel van de film op locatie in Amsterdam op te nemen. Dit vind ik een positieve ontwikkeling. Maar als er opnames zijn en er een deel van de stad wordt afgezet en omgetoverd tot filmset lijken sommige Amsterdammers louter en alleen de nadruk te kunnen leggen op de praktische hinder die men hierdoor ondervindt. Desondanks raad ik Amsterdammers altijd aan om zich te richten op enerzijds het voorrecht dat er Hollywoodsterren over onze grachten lopen en anderzijds op het eindresultaat: de filmervaring die volgt als beloning op het geduld. 

Het kan ermee te maken hebben dat ik zelf buitengewoon filmfanaat ben en werkzaam ben in de filmwereld, maar bij mij prevaleert in zo’n geval immer het gevoel van nostalgie. Het gevoel laat zich moeilijk beschrijven en manifesteert zich eigenlijk nog niet tijdens de opnames, maar pas als de film op het witte doek te zien is. Zelfs als de opnames in volle gang zijn en ik omringd door Hollywoodsterren op een Amsterdamse filmset sta, zie ik er eigenlijk alleen maar naar uit om op het witte doek een glimp op te vangen van het schitterende Amsterdam. Daar is het wachten op, het gevoel alsof Amsterdam een Hollywoodster is. Eigenaardig eigenlijk, het idee dat een stad die je in werkelijkheid elke dag meemaakt en waarvan de hartslag altijd voelbaar is, in de film een ongekende onbereikbaarheid lijkt te hebben. 

De perfecte filmlocatie 

Een goed gekozen filmlocatie is van wezenlijk belang voor filmmakers en heeft een wederkerige werking die eigenlijk bij elke film uniek is. De locatiekeuze heeft zowel een effect op de locatie in werkelijkheid (Amsterdam) als op de setting en het verhaal van de fictieve film. In veel gevallen geven films een accuraat beeld van Amsterdam, als er al zoiets bestaat. Maar 'Speelfilm is geen Google Maps, waar alles moet kloppen', zoals Dick Maas in zijn boek 'Buurman Wat Doet U Nu?' al schreef. Het kan zijn dat sommige scènes ergens anders dan in Amsterdam zijn opgenomen. Om een voorbeeld te geven: puristen zien een film als Amsterdamned (1988) en zetten vervolgens op forums uiteen dat de film in een doorlopende scène in het ene shot in Amsterdam en in het andere shot in Utrecht is opgenomen. Dit wordt vaak groter gemaakt dan het is en uiteindelijk herhaalt iedereen: 'Amsterdamned, dat is toch die film die in Utrecht is opgenomen?'. Helaas is deze beeldvorming het effect van de hegemonie van de mierenneukers. Waar het om draait is dat een filmmaker de vrijheid moet kunnen hebben om een fictieve filmwereld te scheppen ten behoeve van het verhaal wat hij wil vertellen, ook al maakt hij hiervoor gebruik van een niet- kloppende collage van in werkelijkheid bestaande locaties. Natuurlijk is het begrijpelijk dat het soms verbazing oproept bij Amsterdam-kenners die een film zien waarin dit het geval is. In het ergste geval kan het zelfs afleiden van de filmervaring waarin de toeschouwer ongestoord moet kunnen opgaan, maar dat is een ander verhaal. In de Hollywoodfilm is The Dark Knight-trilogie van Christopher Nolan misschien wel het meest uitgelezen voorbeeld van een filmtrilogie die gebruik maakt van elementen van onder meer New York, Los Angeles, Chicago en Pittsburgh en deze omsmeedt tot een collage: de fictieve stad Gotham City waar Batman woont en georganiseerde misdaad bestrijdt. 

Groot, groter grootst 

Een van de grootste opnames van een Hollywoodfilm die Amsterdam ooit heeft gekend was, na Ocean’s Twelve (2004), die van The Hitman’s Bodyguard (2017) met Samuel L. Jackson en Ryan Reynolds. De opnames hielden zoals gebruikelijk de stad in hun greep, maar tegelijkertijd werden er ook nog eens opnames gemaakt voor de Netflix-serie Sense8 van Lana en Lilly Wachowski (regisseurs van onder meer The Matrix), waar ik aan meewerkte. Amsterdam kon het allemaal aan en het eindresultaat mocht er zijn. Aan de andere kant worden er soms opnames in het uiterste geheim gepland en lijken ze onopvallend voorbij te gaan zoals de opnames die Clint Eastwood op maandag 28 augustus maakte voor zijn nieuwe film The 15:17 to Paris, over de verijdelde aanslag op de Thalys van Amsterdam naar Parijs in 2015. Helaas kon ik daar niet bij zijn omdat ik meewerkte aan de opnames van de film The Spy Who Dumped Me met Mila Kunis, Kate Mckinnon en Sam Heughan die tegelijkertijd plaatsvonden. 

Amsterdam als illusie 

Op welke manier je het ook bekijkt, Amsterdam is in de internationale film een imaginaire stad. Op het witte doek verwordt ze tot een ontastbare en ongrijpbare stad, een illusie. Maar misschien is dat uiteindelijk wel representatie die bijzonderder is dan we ons op het eerste gezicht realiseren. Het is een voorrecht om in Amsterdam te wonen en ook de mogelijkheid hebben om te promoveren op Amsterdam als filmlocatie in de internationale film. Een stad die op het witte doek alleen uit sterrenstof lijkt te bestaan. 

'The city, as we imagine it, the soft city of illusion, myth aspiration, nightmare, is as real, maybe more real, than the hard city one can locate on maps, in statistics, in monographs on urban sociology and demography and architecture.'
-Uit: Jonathan Raban - Soft City, 1974. 

Ter afsluiting een vraag aan de lezers: wat is volgens u de beste buitenlandse en de beste Nederlandse film die in Amsterdam is opgenomen? 

PS mijn meest recente korte film is een montage van 1 minuut en 19 seconden van alle filmopnames die ik vanaf de eerste dag maakte van de bouw van EENWERK, de nieuwe galerie van Julius Vermeulen aan de Koninginneweg 176. Deze film wordt binnenkort vertoond.
Zie hier voor meer info


twee reacties op "Het echte Amsterdam versus het imaginaire Amsterdam"

Ed
-1-  Ed:
Geboren en getogen in Amsterdam, heb ik al vroeg film opname gezien op de toenmalige Eilanden, het haven gebied en het oude centrum. Voornamelijk zwart/wit en Nederlandse producties. Later kwam er meer Amsterdam op het witte doek via buitenlandse film maatschappijen. Die bekeken de stad met andere ogen als de autochtoon. Meestal leek het op een ansichtkaart uit de toeristen shop, en te kleurig om waar te zijn. Als er dan ook nog eens niet Amsterdamse scenes, die Amsterdam moesten voorstellen, tussen zaten, was het gevoel te worden belazerd compleet. Gevolg? plot van de film in duigen, en nee, wonen in een ansichtkaart is bepaald geen voorrecht!
JohnN
-2-  JohnN:
''Mede door een fiscale regeling waardoor filmmakers tot 35% van de productiekosten terug kunnen krijgen, is het steeds aantrekkelijker voor buitenlandse filmproducties om een deel van de film op locatie in Amsterdam op te nemen''.
Zo'n regeling is natuurlijk getroffen vanwege het neveneffect op de Iamsterdam promotie die zulke films opleveren. Maar... succesvolle films leveren voor de producent soms een box-office resultaat op die wel tot het tienvoudige van de productiekosten kan oplopen. In hoeverre verbindt men een aandeel in de opbrengst aan de ''subsidie'' ten tijde van het maken van de productie? Als een dergelijke voorwaarde niet bestaat is het gewoon net als met de brievenbus ondernemingen die wij faciliteren: wel de lusten, de stad, het land (=de burgers) de lasten. Ik ben niet zo enthousiast over al die filmsets in de stad met afzettingen etc. het is zo al druk genoeg.

Reageren?  

Lees vooraf even de regels voor discussies op Amsterdam Centraal door.

Eigen afbeelding bij reacties? Ga naar gravatar.com en meld je aan met het mailadres dat je ook hier voor reacties gebruikt.

(verschijnt niet online, is nodig voor gravatar afbeelding)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spamreacties te voorkomen, wordt u gevraagd deze simpele vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.